HUDUDDA TURISTIK DESTINATSIYALARNING BARQAROR RIVOJLANISHIDA OVERTOURISM TA’SIRINI KAMAYTIRISH USULLARI

HUDUDDA TURISTIK DESTINATSIYALARNING BARQAROR RIVOJLANISHIDA OVERTOURISM TA’SIRINI KAMAYTIRISH USULLARI

Authors

  • Firdavs Isrofilov

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.18230953

Keywords:

haddan tashqari ko‘p turistlar tashrifi, barqaror turizm, turistik manzil, madaniy turizm, shahar turizmi, bardoshlilik sig‘imi, oqimni boshqarish, raqamli monitoring

Abstract

Haddan tashqari ko‘p turistlar tashrifi (overtourism) turistik oqimning keskin o‘sishi natijasida hududning
ekologik, ijtimoiy va infratuzilmaviy sig‘imiga ortiqcha yuklanish yuzaga kelishi, mahalliy aholi farovonligining pasayishi
hamda turistlar taassurotlarining salbiylashuvi bilan bog‘liq holat sifatida namoyon bo‘ladi. Mazkur maqolada hududdagi
turistik destinatsiyalarning barqaror rivojlanishi sharoitida haddan tashqari turistlar yuklanishi ta’sirini kamaytirish usullari
ilmiy asosda tizimlashtirildi va Samarqand viloyati misolida (madaniy va shahar turizmi) 2024-yilda rasmiy ma’lumotlar
asosida tahlil qilindi. Tadqiqot metodologiyasi doirasida qiyosiy-tahliliy yondashuv, keys-tadqiqot, indikatorlar tizimi
(oqim–sig‘im–bosim–ta’sir) hamda boshqaruv instrumentlari portfelidan foydalanildi. Natijalar bo‘limida O‘zbekiston
bo‘yicha 2024-yilda turistik maqsadda kelgan chet el fuqarolari soni 8,2 mln nafarni, Samarqand viloyatida esa 2 mln 523
ming nafardan ortiq xorijiy va 4 mln 715 ming nafar mahalliy sayyoh tashrif buyurgani asosida hududiy bosim nuqtalari,
kunlik va mavsumiy zichlik, shahar markazida funksional tiqilish hamda servis inflyasiyasi kabi xatarlar aniqlab berildi.
Xorijiy tajribada (Venesiya, Amsterdam, Barselona) qo‘llanilayotgan tarif, kvota, vaqt-slot, litsenziya va raqamli nazorat
mexanizmlari bilan qiyosiy tahlil asosida Samarqand shahri uchun amaliy takliflar paketi ishlab chiqildi. Jumladan, “erta
ogohlantirish indeksi”, dinamik narxlash mexanizmi, piyodalar hududlari rejimi, avtoturistlar uchun “park&ride” tizimi, tarixiy
markazda qisqa muddatli ijara litsenziyasi, turistik oqimni tumanlar bo‘yicha diversifikatsiya qiluvchi klaster yo‘nalishlari
hamda jamoa manfaatlarini ta’minlovchi “foyda taqsimoti” modeli taklif etildi.

Author Biography

Firdavs Isrofilov

Mustaqil izlanuvchi
Samarqand davlat arxitektura-qurilish universiteti

References

1. Mihalic, T. (2020). Conceptualising overtourism: A sustainability approach. Annals of Tourism Research, 84, Article

103025. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0160738320301699

2. Chaney, D. (2023). A systematic literature review and lexicometric analysis on overtourism. Journal of Environmental

Management. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301479723019114

3. Mihalic, T. (2022). Can overtourism be managed? Destination management and residents’ perceptions. Tourism

Review, 77(1), 16–34. https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/TR-03-2021-0114/full/html

4. Tokarchuk, O., et al. (2022). Estimating tourism carrying capacity in urban context. Tourism Management, 91, Article

104505. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0261517722000358

5. Buitrago-Esquinas, E. M., et al. (2023). A literature review on overtourism to guide the transition to sustainable tourism.

https://idus.us.es/bitstreams/e937a104-5a76-4cb9-ba30-6c972595261d/download

6. Drápela, E. (2023). Creating strategies to mitigate the adverse effects of overtourism. Sustainability, 15(24), 16958.

https://www.mdpi.com/2071-1050/15/24/16958

7. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2024). 2024 yilda turistik maqsadlarda Oʻzbekistonga kelgan chet

el fuqarolari soni (rasmiy axborot). https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/57882-2024-yilda-turistikmaqsadlarda-

o-zbekistonga-kelgan-chet-el-fuqarolari-soni

8. Samarqand viloyati rasmiy axborot materiali. (2024). Samarqand-Ma’lumot (2024 yil ko‘rsatkichlari). https://samarkand.

uz/uploads/news_foto/2022/05/Samarqand-Malumot_compressed.pdf

9. Samarqand viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Samarqand viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish. Pressreliz.

https://samstat.uz/uploads/Press-relizlar/2024/Ijtimoiy/Turizm%202024.pdf

10. Qoraqalpog‘iston Respublikasi statistika boshqarmasi. (2024). Qoraqalpog‘iston Respublikasida turizm va dam olishni

rivojlantirish. Press-reliz. https://www.qrstat.uz/images/Nashrlar/Press-relizlar/2024/Ijtimoiy_soha_va_barqaror_

rivojlanish_statistikasi/turizim-2024.pdf

11. Andijon viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Andijon viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish. Press-reliz.

https://andstat.uz/uploads/docs/2024.Turizm%20va%20dam%20olishni%20rivojlantirish.pdf

12. Buxoro viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Buxoro viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish. Press-reliz. https://

www.buxstat.uz/uploads/press-relizlar/2024/cost/turizm2024.pdf

13. Toshkent shahar statistika boshqarmasi. (2024). Tourism 2024: Toshkent shahri. Press-reliz. https://toshstat.uz/2024/

turizm/tourism2024.pdf

14. Sirdaryo viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Sirdaryo viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish. Press-reliz.

https://sirstat.uz/uploads/press_reliz/2024%20yil/ishtemol/tur.pdf

15. Farg‘ona viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Farg‘ona viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish. Press-reliz.

https://fergstat.uz/uploads/pressreliz/2024%20yil/turizm.pdf

16. Xorazm viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Xorazm viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish. Press-reliz.

https://www.xorazmstat.uz/uploads/press-reliz/2024/12/Turizm2024.pdf

17. Qashqadaryo viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Qashqadaryo viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish.

Press-reliz. https://www.qashstat.uz/uploads/press24/Turizm-Yan-Dek-2025.pdf

18. Surxondaryo viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Turizm 2024. Press-reliz. https://surxonstat.uz/uploads/2025/

Sentyabr/Turizm_24.pdf

19. Namangan viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Turizm 2024. Press-reliz. https://namstat.uz/images/Pres-

Reliz/2025/Turizm2024_avgust.pdf

20. Navoiy viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Turizm. Press-reliz. https://www.navstat.uz/images/Nashrlar/Pressrelizlar/

2024/Ijtimoiy%20soha/Turizm.pdf

21. Observatori del Turisme a Barcelona. (2025). Barcelona tourism activity report 2024. https://observatoriturisme.

barcelona/en/noticia/limpacte-economic-de-la-despesa-economica-de-lactivitat-turistica-va-creixer-un-105-

interanual-el-2024-a-la-destinacio-barcelona/

22. Idescat. (2024). Statistics on hotel activity: 2024 (provisional). https://www.idescat.cat/novetats/?id=5113&lang=en

23. AP News. (2024). Venice expands day-tripper tax in overtourism pilot. https://apnews.com/article/

ef31062e7a6b9e3c831d6a8b746eae1a

24. Reuters. (2024, April 17). Amsterdam bans new hotels in fight against mass tourism. https://www.reuters.com/world/

europe/amsterdam-bans-new-hotels-fight-against-mass-tourism-2024-04-17/

25. NLTimes. (2025). Amsterdam’s tourism growth slowing due to measures taken by city. https://nltimes.nl/2025/05/31/

amsterdams-tourism-growth-slowing-due-measures-taken-city

26. The Guardian. (2024, June 22). Barcelona to ban apartment rentals to tourists to cut housing costs. https://www.

theguardian.com/world/article/2024/jun/22/barcelona-to-ban-apartment-rentals-to-tourists-in-bid-to-cut-housing-costs

27. CBS Statistics Netherlands. (2025). Over 50 million holiday guests in 2024. https://www.cbs.nl/en-gb/news/2025/10/

over-50-million-holiday-guests-in-2024

28. Le Monde. (2024). Overtourism: The island of Bréhat limits visitors again in summer 2024. https://www.lemonde.

fr/en/economy/article/2024/07/23/overtourism-the-island-of-brehat-is-limiting-its-number-of-visitors-again-thissummer_

6694883_19.html

29. Murodova, L. (2024). Tourism potential of the Republic of Karakalpakstan. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil. https://elibrary.

ru/item.asp?id=79490145

30. Islamova, Q. (2023). Qoraqalpog‘iston Respublikasida turizmni rivojlantirish tendensiyalari. Journal of Tourism and

Recreation. https://www.researchgate.net/publication/377364075

31. Kaypova, M. D. (2024). Qoraqalpog‘istonda turizmning shakllanishi va rivojlanishi (1991–2022 yy.). PhD avtoreferat.

Nukus. https://www.scribd.com/document/842085236

32. Kurbonbekova, M., Bayxonov, B., & Nurillayev, M. (2025). Qoraqalpog‘iston Respublikasida turizm sohasining

rivojlanishi: holat va istiqbollar. International conference materials. https://www.researchgate.net/publication/384324238

Downloads

Published

2025-12-01

How to Cite

Isrofilov , F. (2025). HUDUDDA TURISTIK DESTINATSIYALARNING BARQAROR RIVOJLANISHIDA OVERTOURISM TA’SIRINI KAMAYTIRISH USULLARI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 3(12). https://doi.org/10.5281/zenodo.18230953
Loading...