HUDUDDA TURISTIK DESTINATSIYALARNING BARQAROR RIVOJLANISHIDA OVERTOURISM TA’SIRINI KAMAYTIRISH USULLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18230953Keywords:
haddan tashqari ko‘p turistlar tashrifi, barqaror turizm, turistik manzil, madaniy turizm, shahar turizmi, bardoshlilik sig‘imi, oqimni boshqarish, raqamli monitoringAbstract
Haddan tashqari ko‘p turistlar tashrifi (overtourism) turistik oqimning keskin o‘sishi natijasida hududning
ekologik, ijtimoiy va infratuzilmaviy sig‘imiga ortiqcha yuklanish yuzaga kelishi, mahalliy aholi farovonligining pasayishi
hamda turistlar taassurotlarining salbiylashuvi bilan bog‘liq holat sifatida namoyon bo‘ladi. Mazkur maqolada hududdagi
turistik destinatsiyalarning barqaror rivojlanishi sharoitida haddan tashqari turistlar yuklanishi ta’sirini kamaytirish usullari
ilmiy asosda tizimlashtirildi va Samarqand viloyati misolida (madaniy va shahar turizmi) 2024-yilda rasmiy ma’lumotlar
asosida tahlil qilindi. Tadqiqot metodologiyasi doirasida qiyosiy-tahliliy yondashuv, keys-tadqiqot, indikatorlar tizimi
(oqim–sig‘im–bosim–ta’sir) hamda boshqaruv instrumentlari portfelidan foydalanildi. Natijalar bo‘limida O‘zbekiston
bo‘yicha 2024-yilda turistik maqsadda kelgan chet el fuqarolari soni 8,2 mln nafarni, Samarqand viloyatida esa 2 mln 523
ming nafardan ortiq xorijiy va 4 mln 715 ming nafar mahalliy sayyoh tashrif buyurgani asosida hududiy bosim nuqtalari,
kunlik va mavsumiy zichlik, shahar markazida funksional tiqilish hamda servis inflyasiyasi kabi xatarlar aniqlab berildi.
Xorijiy tajribada (Venesiya, Amsterdam, Barselona) qo‘llanilayotgan tarif, kvota, vaqt-slot, litsenziya va raqamli nazorat
mexanizmlari bilan qiyosiy tahlil asosida Samarqand shahri uchun amaliy takliflar paketi ishlab chiqildi. Jumladan, “erta
ogohlantirish indeksi”, dinamik narxlash mexanizmi, piyodalar hududlari rejimi, avtoturistlar uchun “park&ride” tizimi, tarixiy
markazda qisqa muddatli ijara litsenziyasi, turistik oqimni tumanlar bo‘yicha diversifikatsiya qiluvchi klaster yo‘nalishlari
hamda jamoa manfaatlarini ta’minlovchi “foyda taqsimoti” modeli taklif etildi.
References
1. Mihalic, T. (2020). Conceptualising overtourism: A sustainability approach. Annals of Tourism Research, 84, Article
103025. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0160738320301699
2. Chaney, D. (2023). A systematic literature review and lexicometric analysis on overtourism. Journal of Environmental
Management. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301479723019114
3. Mihalic, T. (2022). Can overtourism be managed? Destination management and residents’ perceptions. Tourism
Review, 77(1), 16–34. https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/TR-03-2021-0114/full/html
4. Tokarchuk, O., et al. (2022). Estimating tourism carrying capacity in urban context. Tourism Management, 91, Article
104505. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0261517722000358
5. Buitrago-Esquinas, E. M., et al. (2023). A literature review on overtourism to guide the transition to sustainable tourism.
https://idus.us.es/bitstreams/e937a104-5a76-4cb9-ba30-6c972595261d/download
6. Drápela, E. (2023). Creating strategies to mitigate the adverse effects of overtourism. Sustainability, 15(24), 16958.
https://www.mdpi.com/2071-1050/15/24/16958
7. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2024). 2024 yilda turistik maqsadlarda Oʻzbekistonga kelgan chet
el fuqarolari soni (rasmiy axborot). https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/57882-2024-yilda-turistikmaqsadlarda-
o-zbekistonga-kelgan-chet-el-fuqarolari-soni
8. Samarqand viloyati rasmiy axborot materiali. (2024). Samarqand-Ma’lumot (2024 yil ko‘rsatkichlari). https://samarkand.
uz/uploads/news_foto/2022/05/Samarqand-Malumot_compressed.pdf
9. Samarqand viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Samarqand viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish. Pressreliz.
https://samstat.uz/uploads/Press-relizlar/2024/Ijtimoiy/Turizm%202024.pdf
10. Qoraqalpog‘iston Respublikasi statistika boshqarmasi. (2024). Qoraqalpog‘iston Respublikasida turizm va dam olishni
rivojlantirish. Press-reliz. https://www.qrstat.uz/images/Nashrlar/Press-relizlar/2024/Ijtimoiy_soha_va_barqaror_
rivojlanish_statistikasi/turizim-2024.pdf
11. Andijon viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Andijon viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish. Press-reliz.
https://andstat.uz/uploads/docs/2024.Turizm%20va%20dam%20olishni%20rivojlantirish.pdf
12. Buxoro viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Buxoro viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish. Press-reliz. https://
www.buxstat.uz/uploads/press-relizlar/2024/cost/turizm2024.pdf
13. Toshkent shahar statistika boshqarmasi. (2024). Tourism 2024: Toshkent shahri. Press-reliz. https://toshstat.uz/2024/
turizm/tourism2024.pdf
14. Sirdaryo viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Sirdaryo viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish. Press-reliz.
https://sirstat.uz/uploads/press_reliz/2024%20yil/ishtemol/tur.pdf
15. Farg‘ona viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Farg‘ona viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish. Press-reliz.
https://fergstat.uz/uploads/pressreliz/2024%20yil/turizm.pdf
16. Xorazm viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Xorazm viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish. Press-reliz.
https://www.xorazmstat.uz/uploads/press-reliz/2024/12/Turizm2024.pdf
17. Qashqadaryo viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Qashqadaryo viloyatida turizm va dam olishni rivojlantirish.
Press-reliz. https://www.qashstat.uz/uploads/press24/Turizm-Yan-Dek-2025.pdf
18. Surxondaryo viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Turizm 2024. Press-reliz. https://surxonstat.uz/uploads/2025/
Sentyabr/Turizm_24.pdf
19. Namangan viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Turizm 2024. Press-reliz. https://namstat.uz/images/Pres-
Reliz/2025/Turizm2024_avgust.pdf
20. Navoiy viloyati statistika boshqarmasi. (2024). Turizm. Press-reliz. https://www.navstat.uz/images/Nashrlar/Pressrelizlar/
2024/Ijtimoiy%20soha/Turizm.pdf
21. Observatori del Turisme a Barcelona. (2025). Barcelona tourism activity report 2024. https://observatoriturisme.
barcelona/en/noticia/limpacte-economic-de-la-despesa-economica-de-lactivitat-turistica-va-creixer-un-105-
interanual-el-2024-a-la-destinacio-barcelona/
22. Idescat. (2024). Statistics on hotel activity: 2024 (provisional). https://www.idescat.cat/novetats/?id=5113&lang=en
23. AP News. (2024). Venice expands day-tripper tax in overtourism pilot. https://apnews.com/article/
ef31062e7a6b9e3c831d6a8b746eae1a
24. Reuters. (2024, April 17). Amsterdam bans new hotels in fight against mass tourism. https://www.reuters.com/world/
europe/amsterdam-bans-new-hotels-fight-against-mass-tourism-2024-04-17/
25. NLTimes. (2025). Amsterdam’s tourism growth slowing due to measures taken by city. https://nltimes.nl/2025/05/31/
amsterdams-tourism-growth-slowing-due-measures-taken-city
26. The Guardian. (2024, June 22). Barcelona to ban apartment rentals to tourists to cut housing costs. https://www.
theguardian.com/world/article/2024/jun/22/barcelona-to-ban-apartment-rentals-to-tourists-in-bid-to-cut-housing-costs
27. CBS Statistics Netherlands. (2025). Over 50 million holiday guests in 2024. https://www.cbs.nl/en-gb/news/2025/10/
over-50-million-holiday-guests-in-2024
28. Le Monde. (2024). Overtourism: The island of Bréhat limits visitors again in summer 2024. https://www.lemonde.
fr/en/economy/article/2024/07/23/overtourism-the-island-of-brehat-is-limiting-its-number-of-visitors-again-thissummer_
6694883_19.html
29. Murodova, L. (2024). Tourism potential of the Republic of Karakalpakstan. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil. https://elibrary.
ru/item.asp?id=79490145
30. Islamova, Q. (2023). Qoraqalpog‘iston Respublikasida turizmni rivojlantirish tendensiyalari. Journal of Tourism and
Recreation. https://www.researchgate.net/publication/377364075
31. Kaypova, M. D. (2024). Qoraqalpog‘istonda turizmning shakllanishi va rivojlanishi (1991–2022 yy.). PhD avtoreferat.
Nukus. https://www.scribd.com/document/842085236
32. Kurbonbekova, M., Bayxonov, B., & Nurillayev, M. (2025). Qoraqalpog‘iston Respublikasida turizm sohasining
rivojlanishi: holat va istiqbollar. International conference materials. https://www.researchgate.net/publication/384324238
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.