O‘ZBEKISTONDA YASHIRIN IQTISODIYOT: BAHOLASH METODOLOGIYASI, DINAMIKASI VA QISQARTIRISH ISTIQBOLLARI (1996 – 2026-YILLAR TAHLILI)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18554296Keywords:
Yashirin iqtisodiyot, norasmiy bandlik, MIMIC modeli, soliq yuki, raqamlashtirish, YaIM, O‘zbekiston, makroiqtisodiy barqarorlik, Guttmann usuli, fiskal siyosat.Abstract
Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasidagi yashirin iqtisodiyotning ko‘lami, uning shakllanish sabablari
va makroiqtisodiy barqarorlikka ta’sirini har tomonlama tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqot 1996-yildan 2026-yilgacha
bo‘lgan 30 yillik davrni qamrab oladi, bu esa mustaqillikning dastlabki yillaridagi iqtisodiy o‘tish davridan to hozirgi
liberalizatsiya va raqamlashtirish islohotlarigacha bo‘lgan o‘zgarishlarni kuzatish imkonini beradi. Maqolada yashirin
iqtisodiyotni baholashning bevosita va bilvosita usullari, xususan, MIMIC modeli, elektr energiyasi iste’moli usuli va naqd
pulga bo‘lgan talab (Guttmann va Tanzi modellari) qiyosiy tahlil qilingan. Jahon banki, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi
(XVJ) va O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining hisobotlari, shuningdek, mahalliy olimlarning ilmiy ishlari o‘rganib
chiqilgan. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda yashirin iqtisodiyotning ulushi turli davrlarda YaIMning 30 foizidan
50 foizigacha o‘zgarib turgan. So‘nggi yillarda soliq islohotlari, raqamlashtirish va ma’muriylashtirishni takomillashtirish
natijasida ushbu ko‘rsatkichning pasayish tendensiyasi kuzatilmoqda, ammo qishloq xo‘jaligi, qurilish va xizmat ko‘rsatish
sohalarida xavf yuqoriligicha qolmoqda. Maqolada 2026-yilgacha bo‘lgan davr uchun prognozlar va yashirin iqtisodiyotni
qisqartirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan
References
1. Donaev, F. Estimating the Shadow Economy in Uzbekistan [Text]: Master’s thesis / F. Donaev. – Budapest: Central
European University, Department of Economics and Business, 2019. – 65 p.
2. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Yillik hisobot – 2024 [Matn] / O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. –
Toshkent: O‘zR MB nashriyoti, 2025. – 180 b.
3. International Monetary Fund (IMF). Republic of Uzbekistan: 2024 Article IV Consultation [Text]: Press Release; Staff
Report; and Statement by the Executive Director for Uzbekistan. – Washington D.C.: IMF Publication Services, 2024.
– (IMF Country Report No. 24/115).
4. Pirnafasov, S. B. Yashirin iqtisodiyotni qisqartirish bo‘yicha iqtisodiy va institutsional mexanizmlarni takomillashtirish
[Matn] / S. B. Pirnafasov // “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. – 2025. – № 6. – B. 12-18.
5. Yakubov, B. O‘zbekistonda yashirin iqtisodiyotning darajasi qanday? [Elektron manba] / B. Yakubov // Review.uz:
iqtisodiy tahlil portali. – 2020. – URL: https://review.uz/oz/post/ozbekistonda-yashirin-iqtisodiyot-darajasi-qanday
(murojaat sanasi: 30.01.2026).
6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. O‘zbekiston Respublikasida norasmiy va yashirin
iqtisodiyotning yalpi qo‘shilgan qiymati [Matn]: statistik tahlilnoma. – Toshkent: Statistika agentligi, 2024. – 45 b.
7. The World Bank. Uzbekistan: Toward a New Economy [Text]: Country Economic Memorandum. – Washington D.C.:
World Bank Group, 2023. – 120 p.
8. Schneider, F. Shadow Economies: Size, Causes, and Consequences [Text] / F. Schneider, D. H. Enste // Journal of
Economic Literature. – 2000. – Vol. 38, № 1. – P. 77-114.
9. Medina, L. Shadow Economies Around the World: What Did We Learn Over the Last 20 Years? [Text] / L. Medina, F.
Schneider. – Washington D.C.: IMF, 2018. – 76 p. – (IMF Working Paper WP/18/17).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.