SURXONDARYO VILOYATIDA AHOLI JON BOSHIGA CHAKANA SAVDO AYLANMASI HAJMI KO‘RSATKICHLARINI ARIMA MODELI YORDAMIDA PROGNOZLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18629866Keywords:
chakana savdo aylanmasi, vaqt qatorlari, ARIMA modeli, prognozlash, statsionarlik, Dikkey–Fuller testi, iqtisodiy tahlil, Surxondaryo viloyati.Abstract
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyatida aholi jon boshiga chakana savdo aylanmasi hajmining vaqt
bo‘yicha o‘zgarishi hamda uni prognozlash masalalari tahlil qilingan. Tadqiqotda 2010–2024-yillar ma’lumotlari asosida
vaqt qatorlari tahlili amalga oshirilib, ARIMA modeli yordamida iqtisodiy ko‘rsatkichlarning kelgusi davr uchun prognoz
qiymatlari aniqlangan. Vaqt qatorining statsionarligi kengaytirilgan Dikkey–Fuller (ADF) testi orqali tekshirildi hamda
mos ARIMA (0,2,1) modeli tanlandi. Olingan natijalar 2025–2028-yillar uchun chakana savdo aylanmasining barqaror
o‘sish tendensiyasini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari hududiy savdo tizimini yanada rivojlantirish va iqtisodiy rejalashtirish
jarayonlarida muhim amaliy ahamiyat kasb etadi
References
1. Box, G.E.P., Jenkins, G.M., Reinsel, G.C., & Ljung, G.M. (2015). Time Series Analysis: Forecasting and Control. 5th
ed. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons.
2. Gujarati, D.N., & Porter, D.C. (2010). Basic Econometrics. 5th ed. New York: McGraw-Hill Education.
3. Hamilton, J.D. (1994). Time Series Analysis. Princeton: Princeton University Press.
4. Hyndman, R.J., & Athanasopoulos, G. (2018). Forecasting: Principles and Practice. 2nd ed. Melbourne: OTexts.
5. Keynes, J.M. (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money. London: Macmillan.
6. Friedman, M. (1957). A Theory of the Consumption Function. Princeton: Princeton University Press.
7. Modigliani, F., & Brumberg, R. (1954). Utility Analysis and the Consumption Function: An Interpretation of Cross-
Section Data. In: Post-Keynesian Economics. New Brunswick: Rutgers University Press.
8. Enders, W. (2014). Applied Econometric Time Series. 4th ed. Hoboken, NJ: Wiley.
9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmon va qarorlari hamda savdo va xizmatlar sohasini rivojlantirishga oid
normativ-huquqiy hujjatlar. – URL: https://lex.uz
10. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi. Surxondaryo viloyati bo‘yicha chakana savdo aylanmasi statistik
to‘plamlari (tegishli yillar). – URL: https://stat.uz
11. Surxondaryo viloyati statistika boshqarmasi. Rasmiy statistik hisobotlar va byulletenlar (tegishli yillar).
12. O‘zbekiston Respublikasining 2030 yilgacha mo‘ljallangan ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish strategiyasiga oid rasmiy
materiallar. – URL: https://strategy.uz
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.