ISHLAB CHIQARADIGAN SANOATNING IQTISODIYOTDAGI TUTGAN O‘RNI, AHAMIYATI VA UNING TASNIFLANISHI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18865455Keywords:
globallashuv, ishlab chiqaradigan sanoat, iqtisodiy o‘sish, raqobatbardoshlik, ISIC, IFUT, SITC, HS, texnologiya, innovatsiya, qo‘shilgan qiymat, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari (ITTKI), eksportAbstract
Maqolada ishlab chiqaradigan sanoatning iqtisodiyotdagi o‘rni, iqtisodiy o‘sish va raqobatbardoshlikni
ta’minlashdagi ahamiyati hamda uni texnologik intensivligiga ko‘ra tasniflashning ilmiy-nazariy va metodologik jihatlari
tizimli tahlil qilingan. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Statistika bo‘limi (United Nations Statistics Division – UNSD) tomonidan
ishlab chiqilgan Xalqaro sanoat standart tasnifi (International Standard Industrial Classification – ISIC) va Xalqaro savdo
standart tasnifi (Standard International Trade Classification – SITC), Jahon bojxona tashkiloti (World Customs Organization
– WCO) tomonidan ishlab chiqilgan Tovarlarni tavsiflash va kodlashning uyg‘unlashtirilgan tizimi (Harmonized Commodity
Description and Coding System – HS), shuningdek iqtisodchi olim S. Lall tomonidan taklif etilgan ishlab chiqaradigan
sanoat eksport mahsulotlarini texnologik intensivligiga ko‘ra tasniflash yondashuvi mazmunan qiyosiy o‘rganilgan.
Ushbu xalqaro tasniflagichlar hamda O‘zbekiston Respublikasining Iqtisodiy faoliyat turlari umumdavlat tasniflagichi
(IFUT) o‘rtasidagi metodologik muvofiqlik va ishlab chiqaradigan sanoatning texnologik tarkibini baholash imkoniyatlari
ochib berilgan. Shu bilan birga, milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligini oshirishda mazkur metodologik yondashuvlardan
foydalanishning ahamiyati asoslab berilgan. Maqola sanoat siyosati samaradorligini baholash, yuqori texnologiyali
tarmoqlarni rivojlantirishga qaratilgan davlat dasturlarini ishlab chiqish hamda eksportga yo‘naltirilgan iqtisodiy o‘sish
modelini takomillashtirishda ilmiy-amaliy ahamiyatga ega
References
1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlis va Oʻzbekiston xalqiga Murojaatnomasi.
2025-yil 26-dekabr. – URL: https://president.uz
2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 24-avgustdagi “Iqtisodiy faoliyat turlarini tasniflashning
xalqaro tizimiga oʻtish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 275-son qarori. – URL: https://lex.uz
3. Kaldor N. (1961). Capital Accumulation and Economic Growth. In: Lutz F.A., Hague D.C. (eds.), The Theory of Capital.
– New York: St. Martin’s Press.
4. Lall S. (2003). Industrial Success and Failure in a Globalizing World. QEH Working Paper Series, No. 102, pp. 1–26.
5. Petek A., Şanlı O. (2018). Makro ekonomik değişkenler açısından Türkiye’de sanayi sektörünün gelişimi ve imalat
sanayinin teknolojik yapısı. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(3), 185–203.
6. Avcı M., Uysal S., Taşçı R. (2016). Türk imalat sanayinin teknolojik yapısı üzerine bir değerlendirme. Sosyal ve Beşerî
Bilimler Araştırmaları Dergisi, 17(36), 49–66.
7. Ortiqov A. (2009). Sanoat iqtisodiyoti. Darslik. – Toshkent: Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamgʻarmasi
nashriyoti.
8. Holmatov N. (2003). Milliy ishlab chiqarishni sanoatlashtirishning nazariy asoslari va qonuniyatlari. Dissertatsiya. –
Toshkent.
9. Rodrik D. (2006). Industrial Development: Stylized Facts and Policies. Industrial Development for the 21st Century. UN
DESA Publication, pp. 1–25.
10. Gürlesel F. (2009). Global Sanayi Eğilimleri ve Türkiye İçin Değerlendirme. – İstanbul: İstanbul Sanayi Odası Yayını,
pp. 25–29.
11. Ciğeroğlu E.T. (2023). İmalat sanayi sektöründe Türkiye’nin AB’ye ihracatının teknoloji yoğunluğuna göre analizi: panel
veri yöntemi. Doktora tezi. – Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ss. 103–110.
12. Yıldız H., Özdamar G. (2014). Reel Döviz Kuru-Dış Ticaret İlişkisi: Türkiye İmalat Sanayisi Sektörleri Üzerine Bir
İnceleme (2005–2012). Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 187–204.
13. Fagerberg J. (1997). Competitiveness, Scale and R&D. In: Fagerberg J., Hansson P., Lundberg L., Melchior A. (eds.),
Technology and International Trade. – Cheltenham: Edward Elgar Publishing.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.