KORXONADA RAQAMLI IQTISODIYOTNI JORIY ETISHNING IQTISODIY AHAMIYATI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19204790Ключевые слова:
resursga asoslangan ko‘rinish (RBV), dinamik qobiliyatlar, raqamli transformatsiya, EBITDA samaradorligi, Porter qiymat zanjiri, TM Forum DMM, VRIN mezonlari, O‘zbektelekom AJАннотация
Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi korxonalar faoliyatida chuqur tarkibiy o‘zgarishlarni yuzaga
keltirmoqda. Mazkur maqolada korxona darajasida raqamli iqtisodiyotni joriy etishning ko‘p qirrali iqtisodiy ahamiyati
nazariy va empirik yondashuvlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot uch asosiy nazariy poydevorga tayanadi: Barney (1991)
tomonidan ishlab chiqilgan resursga asoslangan ko‘rinish (Resource-Based View, RBV) nazariyasi raqamli aktivlarning
qiymatlilik, noyoblik, taqlid qilib bo‘lmaslik va o‘rnini bosib bo‘lmaslik (VRIN) mezonlariga muvofiqligini asoslaydi. Teece,
Pisano va Shuen (1997) tomonidan ishlab chiqilgan dinamik qobiliyatlar modeli esa korxonalarning o‘zgaruvchan
texnologik muhitga moslashish va raqobat ustunligini saqlab qolish mexanizmlarini izohlaydi. Porter (1985) qiymat zanjiri
modeli esa raqamli texnologiyalar yordamida qo‘shimcha qiymat yaratish imkoniyatlarini ochib beradi.
Empirik tahlil O‘zbektelekom AJ misolida amalga oshirilib, raqamli transformatsiyaning moliyaviy (EBITDA, daromad
o‘sishi), operatsion (mehnat unumdorligi, avtomatlashtirish darajasi) va strategik (raqamli yetuklik indeksi, bozor ulushi)
ko‘rsatkichlarga ta’siri baholandi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, infratuzilma investitsiyalari va EBITDA o‘rtasida yuqori
darajadagi ijobiy korrelyatsiya (r = 0.99) mavjudligi aniqlandi. TM Forum DMM v5.0 standarti asosida kompaniyaning
3.18/5.0 balllik raqamli yetuklik darajasi Markaziy Osiyo mintaqasida yuqori ko‘rsatkichlardan biri ekanligi qayd etildi.
Tadqiqot natijalari raqamli transformatsiyani korxona rivojlanishining muhim strategik omili sifatida ko‘rib chiqish zarurligini
asoslaydi hamda uning iqtisodiy samaradorlikni oshirishdagi ahamiyatini tasdiqlaydi
Библиографические ссылки
1. Barney, J. B. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99–120.
2. Teece, D. J., Pisano, G., & Shuen, A. (1997). Dynamic capabilities and strategic management. Strategic Management
Journal, 18(7), 509–533.
3. Porter, M. E. (1985). Competitive advantage: Creating and sustaining superior performance. New York: Free Press.
4. Wernerfelt, B. (1984). A resource-based view of the firm. Strategic Management Journal, 5(2), 171–180.
5. Amit, R., & Schoemaker, P. J. H. (1993). Strategic assets and organizational rent. Strategic Management Journal,
14(1), 33–46.
6. Bharadwaj, A., El Sawy, O. A., Pavlou, P. A., & Venkatraman, N. (2013). Digital business strategy: Toward a next
generation of insights. MIS Quarterly, 37(2), 471–482.
7. Eisenhardt, K. M., & Martin, J. A. (2000). Dynamic capabilities: What are they? Strategic Management Journal, 21(10–
11), 1105–1121.
8. McKinsey Global Institute. (2021). The new digital edge: Rethinking strategy for the post-pandemic era. New York:
McKinsey & Company.
9. Deloitte Insights. (2023). The digital enterprise: Creating value in the digital economy. London: Deloitte.
10. TM Forum. (2024). Digital maturity model (DMM) v5.0. Morristown: TM Forum.
11. Gartner. (2024). IT key metrics data 2024: Summary report. Stamford: Gartner.
12. GSMA Intelligence. (2024). The mobile economy 2024. London: GSMA.
13. Peteraf, M. A. (1993). The cornerstones of competitive advantage: A resource-based view. Strategic Management
Journal, 14(3), 179–191.
14. Salimova, H. R. (2024). Korxonada raqamli iqtisodiyotni joriy etishning samara modeli. TDIU ilmiy xabarlar, (4), 112–
125.
15. Zoirov, M. T. (2022). Raqamli iqtisodiyot va dinamik qobiliyatlar: O‘zbekiston konteksti. Iqtisodiyot va innovatsiyalar,
(3), 45–58.
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 ЗЕЛЁНАЯ ЭКОНОМИКА И РАЗВИТИЕ
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.