HUDUDIY RIVOJLANISHDA MAHALLIY BUDJET VA MOLIYAVIY MANBALARNI DIVERSIFIKATSIYA QILISH MEXANIZMLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19401910Keywords:
Mahalliy budjet; hududiy rivojlanish; fiskal nomarkazlashuv; vertikal fiskal tafovut; soliq bazasi; soliq bo‘lmagan tushumlar; transfertlar; “Ochiq budjet”; “Tashabbusli budjet”; kadastr va ko‘chmas mulk registri; shaffoflik; jamoatchilik nazoratiAbstract
Mazkur maqolada hududiy rivojlanishni moliyalashtirishda mahalliy budjetlarning rolini kuchaytirish,
transfertlarga qaramlikni kamaytirish hamda mahalliy moliyaviy manbalarni diversifikatsiya qilish mexanizmlari tahlil
qilinadi. Tadqiqotning asosiy g‘oyasi diversifikatsiyani faqat daromad manbalarini ko‘paytirish emas, balki “soliq bazasi–
soliq bo‘lmagan tushumlar–transfertlar dizayni–ochiqlik va hisobdorlik” o‘zaro bog‘langan tizimi sifatida boshqarishdan
iborat. Normativ-huquqiy bazani tahlil qilish (Budjet kodeksi, “Ochiq budjet” va “Tashabbusli budjet”ga oid Prezident
qarorlari, 2026-yil Davlat budjeti va uning ijrosini ta’minlash bo‘yicha qarorlar) hamda xalqaro tashkilotlar tavsiyalari (Jahon
banki, IHTT, BMTTD) asosida mahalliy daromadlarni rag‘batlantiruvchi va shaffoflashtiruvchi instrumentlar to‘plami ishlab
chiqildi. Soddalashtirilgan ssenariy hisob-kitoblari 2026-yil prognoz ko‘rsatkichlari doirasida mol-mulk va yer soliqlarida
5 foizlik ma’murchilik yaxshilanishi, aylanmadan olinadigan soliqda 3 foizlik yig‘iluvchanlik oshishi, soliq bo‘lmagan
tushumlarda 1 foizlik safarbarlik va QQS prognozi oshirib bajarilishi bo‘yicha hududlarda qoldiriladigan ulush mexanizmlari
orqali mahalliy fiskal makon sezilarli kengayishini ko‘rsatadi. Maqola natijasida diversifikatsiya mexanizmlarini joriy etish
bo‘yicha bosqichma-bosqich metodik model, solishtirma jadval va vizual sxemalar taklif etiladi
References
1. Budjet kodeksi. (2014). Oʻzbekiston Respublikasining Budjet kodeksi.
2. PQ-3042. (2017). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 07.06.2017 yildagi 3042-sonli “Mahalliy davlat hokimiyati
organlarining budjet vakolatlarini kengaytirish va mahalliy budjet daromadlarini shakllantirishdagi masʼuliyatini oshirish
toʻgʻrisida” qarori.
3. PQ-3917. (2018). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 22.08.2018 yildagi “Budjet maʼlumotlarining ochiqligini va
budjet jarayonida fuqarolarning faol ishtirokini taʼminlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida” qarori.
4. PQ-5250. (2021). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 22.09.2021 yildagi “Ochiq budjet” axborot portali orqali
jamoatchilik fikri asosida shakllangan tadbirlarni moliyalashtirishni yanada kengaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi
qarori.
5. O‘RQ-1105. (2025). 25.12.2025 yildagi “2026-yil uchun Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti toʻgʻrisida”
Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni.
6. PQ-388. (2025). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 26.12.2025 yildagi ““2026-yil uchun Oʻzbekiston
Respublikasining Davlat budjeti toʻgʻrisida”gi Qonuni ijrosini taʼminlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida” qarori.
7. PF-269. (2025). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 30.12.2025 yildagi “Aholining alohida turdagi isteʼmol
mahsulotlariga boʻlgan ehtiyojlarini kafolatli taʼminlashga hamda iqtisodiyotning ayrim tarmoqlarini yanada qoʻllabquvvatlashga
doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” Farmoni.
8. Gov.uz (Iqtisodiyot va moliya vazirligi yangiliklari). (2025, 21-yanvar). 2025-yilda jamoatchilik fikri asosida shakllanadigan
loyihalar uchun 7 trln soʻm yoʻnaltiriladi. https://gov.uz/oz/imv/news/view/33629
9. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturi. (2021). The “Open Budget” portal expands the opportunities for
citizens participation in the budgetary process. https://www.undp.org/uzbekistan/press-releases/open-budget-portalexpands-
opportunities-citizens-participation-budgetary-process
10. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturi. (2024). Oʻzbekistonda tashabbusli budjet amaliyoti sharhi. https://
www.undp.org/uz/uzbekistan/publications/ozbekistonda-tashabbusli-byudjet-amaliyoti-sharhi
11. Jahon banki. (2020). Chapter 6. Intergovernmental Fiscal Relations (Uzbekistan PER chapter). https://thedocs.
worldbank.org/en/doc/606961582791955360-0080022020/render/6UZPERchapter6intergovernmentalrelations.pdf
12. Jahon banki. (2024). Modernization of Real Property Registration and Cadastre Project (P151746).
13. Iqtisodiy Hamkorlik va Taraqqiyot Tashkiloti. (2018). Fiscal decentralisation and inclusive growth. OECD Publishing.
g1g906a0/9789264302488-en.pdf
14. IHTT. (2019). Making decentralisation work: A handbook for policy-makers. OECD Publishing. https://www.oecd.org/
content/dam/oecd/en/publications/reports/2019/03/making-decentralisation-work_g1g9faa7/g2g9faa7-en.pdf
15. Carroll, D. A. (2009). Diversifying municipal government revenue structures: Fiscal illusion or instability? Public
Budgeting & Finance, 29(1), 27–48. doi:10.1111/j.1540-5850.2009.00922.x
16. Yan, W. (2011). The interactive effect of revenue diversification and economic base on US local government revenue
stability. Public Money & Management, 31(6), 419–426.
17. Faguet, J.-P. (2014). Decentralization and governance. World Development, 53, 2–13. doi:10.1016/j.
worlddev.2013.01.002
18. Dowley, K. M. (2006). Local government transparency in East Central Europe. Local Government Studies, 32(5),
563–583. doi:10.1080/03003930600896152
19. Esteller-Moré, A., & Polo Otero, J. (2012). Fiscal transparency: (Why) does your local government respond? Public
Management Review, 14(8), 1153–1173. doi:10.1080/14719037.2012.657839
20. Manes-Rossi, F., Brusca, I., Levy Orelli, R., Lorson, P. C., & Haustein, E. (2023). Features and drivers of citizen
participation: Insights from participatory budgeting in three European cities. Public Management Review, 25(2), 201–
223. doi:10.1080/14719037.2021.1963821
21. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026, 26-yanvar). Gross regional product of the Republic of
Uzbekistan. https://stat.uz/img/news/analitika-vrp_eng_p89375.pdf
22. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026, 28-yanvar). Oʻzbekiston aholisi 38,2 mlndan oshdi. https://
stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/66572-zbekiston-a-olisi-38-2-mlndan-oshdi-2
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.