OʻZBEKISTONDA RAQAMLI TOʻLOV INFRATUZILMASINI SHAKILLANISHI VA RIVOJLANISH DINAMIKASI: TARIXIY, ILMIY HAMDA BOZOR TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19421646Keywords:
toʻlov tizimi, moliyaviy texnologiya, raqamli iqtisodiyot, kliring, protsessing markazi, elektron toʻlovlar, T2T, QR-toʻlovlar, Open Banking, tokenlashuv, moliyaviy inklyuziya.Abstract
Ushbu maqola Oʻzbekiston toʻlov tizimlarining 1991–2025-yillar davomida sodir boʻlgan bosqichma-bosqich
evolyutsiyasini har tomonlama oʻrganishga bagʻishlangan. Tadqiqotda toʻlov tizimining tarixiy shakllanishi besh asosiy
rivojlanish bosqichi orqali yoritiladi: elektronlashtirishning boshlanishi, markazlashgan kliring mexanizmlarining joriy
etilishi, telekommunikatsiya va axborot xavfsizligi infratuzilmasining kuchaytirilishi, sunʼiy intellektni sohada qoʻllanilishi,
milliy protsessing markazlari va bank kartalari tizimining kengayishi hamda 2019-yildan keyingi innovatsion moliyaviy
texnologiyalar davri. Mazkur bosqichlarning har biri Oʻzbekiston moliya tizimi barqarorligi va iqtisodiy faolligining oshishida
muhim omil sifatida tahlil qilinadi.
Maqolada 2020–2025-yillar oraligʻida litsenziya olgan 44 ta toʻlov tashkilotining shakllanishi, ularning bozor segmentlari
boʻyicha taqsimlanishi, raqobat muhiti va raqamli toʻlov xizmatlarining kengayish dinamikasi grafik va diagrammalar
asosida batafsil tahlil etilgan. Raqamli toʻlovlarning ommalashuvi, QR-kodli tranzaksiyalar, real vaqt rejimidagi tezkor
toʻlovlar tizimi (T2T)ning qoʻllanilishi hamda moliyaviy texnologiya ekotizimining jadal rivoji mamlakat iqtisodiyotiga
koʻrsatgan taʼsiri ilmiy asoslar bilan yoritilgan.
Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 27.11.2025-yil kuni “Oʻzbekistonda moliyaviy texnologiyalar
sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-359-son li qarorining toʻlov tizimlarini 2026–2030-yillarda
modernizatsiya qilishga qaratilgan strategik vazifalari, jumladan Open Banking, CBDC, barqaror tokenlar va universal
QR-standartlarni joriy etishning istiqboldagi ahamiyati baholangan. Tadqiqot natijalari Oʻzbekistonda toʻlov tizimlarining
raqamli transformatsiya jarayoni iqtisodiy samaradorlikni sezilarli darajada oshirganini koʻrsatadi.
References
1. Oʻzbekiston Respublikasining 01.11.2019-yil kuni qabul qilingan “Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida”gi OʻRQ-578-
sonli Qonuni https://lex.uz/uz/docs/-4575786
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 27.11.2025-yil “Oʻzbekistonda moliyaviy texnologiyalar sohasini yanada
rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-359-sonli qarori https://lex.uz/uz/docs/-7864242
3. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. “Toʻlov tizimlarining rivojlanish tendensiyalari boʻyicha yillik hisobotlar”
(2020–2025). – www.cbu.uz
4. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. “Toʻlov tashkilotlariga berilgan litsenziyalar roʻyxati”. – rasmiy maʼlumotnoma,
2025.
5. A. Ergashev. “Oʻzbekistonda raqamli toʻlovlar infratuzilmasining shakllanishi va rivojlanish omillari”. – TDIU Ilmiy jurnali,
2023.
6. Karimov A., Shodmonov S. “Moliyaviy texnologiya xizmatlarining iqtisodiyotga taʼsiri: nazariy va amaliy tahlil”. –
“Iqtisodiyot va Innovatsion Texnologiyalar” jurnali, 2022.
7. Qodirov B. “Elektron toʻlovlar tizimining xavfsizligi va zamonaviy yondashuvlar”. – Toshkent Axborot Texnologiyalari
Universiteti nashri, 2021.
8. Abdullayev, A. J. Raqamli iqtisodiyot: darslik / A. J. Abdullayev. – Toshkent: Universitet, 2020. – 344 b. – URL: https://
library.tsue.uz/books/raqamli-iqtisodiyot-darslik (murojaat sanasi: 03.04.2026).
9. Berdiyeva, O. S. O‘zbekistonda chakana to‘lovlar bozorini modernizatsiya qilish va raqamli transformatsiyalashuv:
iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) diss. avtoreferati / O. S. Berdiyeva. – Toshkent: TMI, 2021. – 52 b. –
URL: http://library.tfi.uz/e-library/dissertatsiyalar.
10. Vaxabov, A. V. Raqamli iqtisodiyot: darslik / A. V. Vaxabov, A. T. Xajiyev [va boshq.]. – Toshkent: Universitet, 2021. –
412 b. – DOI: 10.5281/zenodo.1042452 (shartli). – URL: https://scholar.google.com/citations?user=Vaxabov_AV.
11. Kurpayanidi, K. A. Issues of institutional transformation of the ecosystem of the digital economy of Uzbekistan / K.
A. Kurpayanidi // ISJ Theoretical & Applied Science. – 2020. – Vol. 89, Issue 09. – P. 464-469. – DOI: 10.15863/
TAS.2020.09.89.65.
12. World Bank. «Digital Financial Services: Global Overviyew and Recommendations». – Washington, 2021.
13. International Monetary Fund (IMF). «Moliyaviy tehnologiya and the Changing Financial Landscape». – IMF Working
Paper, 2020.
14. OECD. “Open Banking and Digital Payments Integration”. – OECD Report, 2022.
15. BIS (Bank for International Settlements). “Payment and settlement systems in the digital era”. – BIS Papers, 2023.
16. Rogers, E. “Diffusion of Innovations”. – New York: Free Press, 2003.
17. Mishkin, F. «The Economics of Money, Banking and Financial Markets». – Pearson, 2020.
18. Shavkatov D. “Raqamli iqtisodiyot sharoitida toʻlov tizimlari transformatsiyasi”. – “Moliyaviy tahlil” jurnali, 2024.
19. Uralov M. «Markaziy bank raqamli valyutalari (CBDC): nazariya va amaliyot». – TDIU elektron jurnali, 2025.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.