MAHALLIY BUDJETLARDA BUDJET INTIZOMINI KUCHAYTIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARI: O‘ZBEKISTONDA HUQUQIY CHYEKLOVLAR, TRANSFERTLAR VA INSTITUSIONAL RAGʻBATLAR TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19448102Ключевые слова:
mahalliy budjetlar, budjet intizomi, budjetlararo transfertlar, fiskal federalizm, yumshoq budjet cheklovi, g‘aznachilik nazorati, O‘zbekistonАннотация
Mazkur maqolada O‘zbekistonda mahalliy budjet intizomini kuchaytirishning tashkiliy va iqtisodiy
mexanizmlari huquqiy-institusional hamda tatahlil asosida qayta baholanadi. Tadqiqot O‘zbekiston Respublikasining
Budjet kodeksi, 2025-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti to‘g‘risidagi qonun va fiskal federalizm hamda
budjet intizomiga oid klassik va zamonaviy xalqaro adabiyotlarga tayanadi (Musgrave, 1959; Oates, 1972; Bird & Smart,
2002; Pisauro, 2001; OECD, 2022). Tahlil shuni ko‘rsatadiki, budjet intizomini ta’minlash uchun faqat huquqiy taqiqlar
yetarli emas. Samarali tizim uchun transfertlar dizayni, g‘aznachilik orqali real vaqt nazorati, ochiqlik, mahalliy daromad
bazasini kengaytirish va mahalliy qaror qabul qiluvchilarning javobgarligini kuchaytirish bir-birini to‘ldirishi lozim. 2025 yil
uchun mahalliy budjetlar bo‘yicha tasdiqlangan rasmiy ko‘rsatkichlar mahalliy darajada moliyaviy barqarorlikni saqlashda
tartibga soluvchi transfertlar hal qiluvchi o‘rin tutayotganini ko‘rsatadi. Daromadlar 65 793,8 mlrd so‘m, xarajatlar 84
256,0 mlrd so‘m, tartibga soluvchi budjetlararo transfertlar esa 18 462,2 mlrd so‘mni tashkil etgan. Shu asosda maqolada
mahalliy budjet intizomini kuchaytirishga qaratilgan uch bosqichli yondashuv taklif qilinadi: (1) huquqiy cheklovlarni qat’iy
ijro ettirish; (2) formula va qoidalarga asoslangan, oldindan bashorat qilinadigan transfertlar orqali rag‘batlar muvozanatini
ta’minlash; (3) mahalliy darajada ochiqlik, audit va natijaga yo‘naltirilgan boshqaruvni kuchaytirish. Maqola normativ
tahlilni dalillarga bog‘lab, islohotlarning amaliy dizayniga yo‘naltirilgan xulosalar beradi
Библиографические ссылки
1. Musgrave, R. A. (1959). The Theory of Public Finance. New York: McGraw-Hill.
2. Oates, W. E. (1972). Fiscal Federalism. New York: Harcourt Brace Jovanovich.
3. Bird, R. M., & Smart, M. (2002). Intergovernmental fiscal transfers: International lessons for developing countries.
World Development, 30(6), 899–912. https://doi.org/10.1016/S0305-750X(02)00016-5
4. Pisauro, G. (2001). Intergovernmental Relations and Fiscal Discipline: Between Commons and Soft Budget Constraints.
IMF Working Paper No. 01/65. https://doi.org/10.5089/9781451848687.001
5. OECD. (2022). Fiscal Federalism 2022. Paris: OECD Publishing.
6. O‘zbekiston Respublikasining Budjet kodeksi. 01.01.2014.
7. O‘zbekiston Respublikasining 24.12.2024-yildagi “2025-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti
to‘g‘risida”gi O‘RQ-1011-sonli Qonuni
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 ЗЕЛЁНАЯ ЭКОНОМИКА И РАЗВИТИЕ
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.