NODIR DEVONBEGI XONAQOHIDA TURISTIK SIG‘IMNI BAHOLASH: FIZIK VA HAQIQIY SIG‘IM TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20289462Keywords:
turistik sig‘im, fizik sig‘im, meros obyektlarini boshqarish, Buxoro, YUNESKO Jahon merosi, Cifuentes modeli, barqaror turizm.Abstract
Xalqaro turizm oqimining tez o‘sishi YUNESKO Jahon merosi ro‘yxatidagi tarixiy obyektlarda ziyoratchilarni
boshqarish va me’moriy yaxlitlikni saqlash masalasini dolzarb qilmoqda. 1993-yildan YUNESKO ro‘yxatiga kiritilgan
Buxoro tarixiy markazi har yili yuz minglab sayyohlarni qabul qilishiga qaramay, alohida obyektlar uchun ilmiy asoslangan
turistik sig‘im hali aniqlanmagan. Ushbu tadqiqot mazkur bo‘shliqni to‘ldirish maqsadida Buxoro tarixiy markazidagi
Nodir Devonbegi Xonaqohi misolida fizik sig‘im (PCC) va haqiqiy sig‘im (RCC) ko‘rsatkichlarini o‘lchaydi. Tadqiqotda
Cifuentes uch bosqichli metodologiyasi qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, fizik va haqiqiy sig‘im o‘rtasida sezilarli farq
mavjud bo‘lib, RCC/PCC nisbati xalqaro me’yor doirasida joylashadi. Xonaqoh uchun fizik sig‘im (PCC) kuniga 20 582
ziyoratchini, haqiqiy sig‘im (RCC) esa kuniga 14 321 ziyoratchini tashkil etadi. RCC/PCC nisbati 69,6 foizni tashkil etib, bu
xalqaro standartlarga mos keladi. Tadqiqot O‘zbekistonda alohida meros obyektlari uchun o‘tkazilgan dastlabki miqdoriy
sig‘im baholash ishlaridan biri bo‘lib, Buxoro tarixiy markazini barqaror boshqarishga ilmiy asos yaratadi.
References
1. UN Tourism. International tourist arrivals up 4% in 2025 reflecting strong travel demand around the world [Elektron
resurs]. – URL: https://www.untourism.int/news/international-tourist-arrivals-up-4-in-2025-reflecting-strong-traveldemand-
around-the-world
2. UN Tourism. International Tourism Recovers Pre-Pandemic Levels in 2024 [Elektron resurs] / UN Tourism. - URL:
https://www.untourism.int/news/international-tourism-recovers-pre-pandemic-levels-in-2024
3. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. 2025 yilda Oʻzbekistonga 11,7 million nafar turist kelgan [Elektron
resurs]. – URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/66309-2025-jilda-zbekistonga-11-7-millionnafar-
turist-kelgan-2
4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha moʻljallangan
ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qoʻshimcha choratadbirlari
toʻgʻrisida”gi PF-21-son Farmoni // URL: https://www.lex.uz/uz/docs/-8050769
5. YUNESKO World Heritage Centre. Historic Centre of Bukhara [Elektron resurs]. - URL: https://whc.YUNESKO.org/en/
list/602/
6. Khamidov O., Khayrullaeva N. Sustainable Tourism Development in the Bukhara Region: A Development Research
Model at Heritage Resources / O. Khamidov, N. Khayrullaeva // Excellencia: International Multi-disciplinary
Journal of Education. - 2021. - Vol. 1, No. 1. - URL: https://multijournals.org/index.php/excellencia-imje/article/
download/1162/1158/2247
7. Kilichov M., Olsavsky F., Baiburiev R., Khayrullaeva N., Dávid L.D. Optimizing Sustainable Tourism Routes through
GIS to Enhance Tourist Length of Stay in Bukhara // Journal of Cultural Analysis and Social Change. - 2026. - Vol. 11,
№ 1. - P. 1771-1787. - DOI: 10.64753/jcasc.v11i1.4187.
8. Srivastava N. Measurement of Carrying Capacity of Tourist Destinations: A Case Analysis / N. Srivastava // International
Journal of Tourism and Travel. - 2017. - Vol. 10, No. 1. - P. 38-46.
9. Cifuentes Arias M. Determinación de capacidad de carga turística en areas protegidas / M. Cifuentes Arias. - Turrialba
(Costa Rica) : CATIE, 1992. - 28 p.
10. UNWTO. Indicators of Sustainable Development for Tourism Destinations - A Guidebook / UNWTO. - Madrid : UNWTO,
2004. - 516 p.
11. Erdoğan A. Carrying Capacity Assessments for Sustainable Tourism in a Heritage Site / A. Erdoğan // Advances in
Hospitality and Tourism Research (AHTR). - 2025. - Vol. 13, No. 3. - P. 237-274. - DOI: 10.30519/ahtr.1483060.
12. Magablih K., Al-Shorman A. The Physical Carrying Capacity at the Cultural Heritage Site of Petra / K. Magablih, A.
Al-Shorman // Tourism Analysis. - 2009. - Vol. 13, No. 5-6. - P. 511-515. - DOI: 10.3727/108354208788160414.
13. Jangra R., Kaushik S.P. Assessment of Physical Carrying Capacity for Managing Sustainability at Religious Tourist
Destinations / R. Jangra, S.P. Kaushik // International Journal of Religious Tourism and Pilgrimage. - 2017. - Vol. 5, Iss.
1, Article 5. - URL: https://arrow.tudublin.ie/ijrtp/vol5/iss1/5/
14. Boullon R. Framework Guidelines for Assessing Carrying Capacity / R. Boullon // FAO Corporate Document Repository.
- 1985. - URL: https://www.fao.org/docrep/X5626E/x5626e0e.htm
15. Butler R.W. The Concept of a Tourist Area Cycle of Evolution: Implications for Management of Resources / R.W. Butler
// Canadian Geographer. - 1980. - Vol. 24, No. 1. - P. 5-12.
16. YUNESKO ; ICCROM ; ICOMOS ; IUCN. Guidance and Toolkit for Impact Assessments in a World Heritage Context /
YUNESKO. - Paris : YUNESKO, 2022. - 148 p.
17. Doxey G.V. A Causation Theory of Visitor-Resident Irritants: Methodology and Research Inferences / G.V. Doxey //
Proceedings of the Travel Research Association 6th Annual Conference. - San Diego, 1975. - P. 195-198.
18. Makhadmeh A., Al-Badarneh M., Rawashdeh A., Al-Shorman A. Evaluating the Carrying Capacity at the Archaeological
Site of Jerash (Gerasa) Using Mathematical GIS Modeling / A. Makhadmeh [et al.] // Egyptian Journal of Remote
Sensing and Space Sciences. - 2020. - Vol. 23, No. 2. - P. 159-165. - DOI: 10.1016/j.ejrs.2018.09.002.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.