ONLAYN VA SKORING TIZIMLARI ORQALI BERILADIGAN TEZKOR KREDITLARNI SUGʻURTALASHDAGI YANGI TENDENSIYALAR

Ruslan Yusupov

ONLAYN VA SKORING TIZIMLARI ORQALI BERILADIGAN TEZKOR KREDITLARNI SUGʻURTALASHDAGI YANGI TENDENSIYALAR

Authors

Ruslan Yusupov

Keywords:

anderrayting, kredit riski, kredit reytingi, raqamli kreditlash, riskga mos narxlash, toʻlovga qobiliyatsizlik.

Abstract

Maqsad — onlayn va skoring tizimlari orqali beriladigan tezkor kreditlar bozorida sugʻurta
qamrovining shakllanish xususiyatlarini empirik jihatdan aniqlash hamda riskga mos narxlashga taʼsir etuvchi
omillarni baholashdir. Metodlar — 2020–2025-yillardagi panel kuzatuvlar asosida tavsifiy statistika, korrelyatsiya
matritsasi, panel regressiya va GLM baholash usullari qoʻllanildi. Modelning tushuntirish qobiliyati R² = 0,37 ni
tashkil etdi. Natijalar — onlayn kreditlash faolligi yuqori boʻlgan segmentlarda sugʻurta qamrovi kredit riski
bilan bir yoʻnalishda oʻzgargani aniqlandi. Skoring tizimlarining takomillashuvi riskga mos narxlashning statistik
ahamiyatini p<0,05 va p<0,01 darajalarida tasdiqladi, ayrim bogʻliqliklar esa p<0,001 darajasiga yetdi. Panel
kuzatuvlari sugʻurtalash dizayni tezkor kredit portfeli barqarorligi bilan bevosita bogʻliqligini, tavsifiy statistikada
kuzatilgan farqlar esa skoring intizomi yuqori boʻlgan guruhlarda yanada yaqqol namoyon boʻlishini koʻrsatdi.
Xulosa — tezkor kreditlarni sugʻurtalash faqat himoya vositasi sifatida emas, balki kredit riskini baholash va
riskga mos narxlashning integratsiyalashgan elementi sifatida rivojlanmoqda. Ilmiy hissa 2020–2025-yillardagi
kuzatuvlar asosida sugʻurtalash, skoring va onlayn kreditlash oʻrtasidagi amaliy bogʻliqlikni miqdoriy dalillar
yordamida yagona tizimda asoslab berilganidadir.

Author Biography

Ruslan Yusupov

Innovatsion texnologiyalar universiteti,
Moliya va iqtisodiyot kafedrasi assistenti

References

1. Cornelli G., Frost J., Gambacorta L., Rau R., Wardrop R., Ziegler T. Fintech and Big Tech Credit: A New

Database // BIS Working Papers. — 2021. — № 887. — P. 1–34. DOI: https://doi.org/10.2139/ssrn.3797750

2. Berg T., Burg V., Gombović A., Puri M. On the Rise of FinTechs: Credit Scoring Using Digital Footprints //

Review of Financial Studies. — 2020. — Vol. 33. — № 7. — P. 2845–2897. DOI: https://doi.org/10.1093/

rfs/hhz099

3. Karimova D., Sattorova M. Raqamli bank xizmatlarida kredit sugʻurtasi mexanizmlarini takomillashtirish //

Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot. — 2024. — № 2. — B. 54–61.

4. Jagtiani J., Lemieux C. The Roles of Alternative Data and Machine Learning in Fintech Lending: Evidence

from the LendingClub Consumer Platform // Financial Management. — 2019. — Vol. 48. — № 4. — P.

1009–1029. DOI: https://doi.org/10.1111/fima.12295

5. Bazarbaev A., Mamatkulov B. Raqamli kreditlash sharoitida kredit risklarini baholashning skoring usullari

// Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar. — 2023. — № 4. — B. 112–119.

6. Кузнецова Е. И., Петрова Н. В. Цифровое кредитование и страхование кредитных рисков в

банковском секторе // Финансы и кредит. — 2022. — Т. 28. — № 9. — С. 1987–2004.

7. Сидорова М. А., Орлова Е. В. Скоринговые технологии в онлайн-кредитовании: влияние

альтернативных данных // Журнал экономической теории. — 2023. — Т. 20. — № 2. — С. 145–162.

8. Brown M., Guin B. The Channels of Credit Scoring // Journal of Banking & Finance. — 2016. — Vol. 68. —

P. 89–102. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2016.03.005

9. Zhang Y., Li X., Wang J. Credit Scoring with Alternative Data in Online Lending Platforms // Journal of

Financial Data Science. — 2021. — Vol. 3. — № 2. — P. 45–62. DOI: https://doi.org/10.3905/jfds.2021.1.123

10. Xolmatov S., Qodirova N. Onlayn kreditlash tizimlarida mijozlarning toʻlov qobiliyatini baholash // Iqtisodiy

taraqqiyot va tahlil. — 2022. — № 3. — B. 88–95.

11. Ivanov V. V., Smirnov A. A. Скоринговые модели в розничном кредитовании: современные подходы и

риски // Вестник Санкт-Петербургского университета. Экономика. — 2021. — Т. 37. — № 4. — С.

512–531.

12. Toshpulatov D. A. Tijorat bankining kredit risklarini boshqarish mexanizmlari // Central Asian Journal

of Academic Research. — 2025. — № 6. — B. 126–137. DOI: https://doi.org/10.71337/inlibrary.

uz.cajar.126902

13. Markowitz H. Portfolio Selection // The Journal of Finance. — 1952. — Vol. 7. — № 1. — P. 77–91. DOI:

https://doi.org/10.2307/2975974

14. Sharpe W. F. Capital Asset Prices: A Theory of Market Equilibrium Under Conditions of Risk // The Journal

of Finance. — 1964. — Vol. 19. — № 3. — P. 425–442. DOI: https://doi.org/10.2307/2977928

15. Altman E. I. Financial Ratios, Discriminant Analysis and the Prediction of Corporate Bankruptcy // The

Journal of Finance. — 1968. — Vol. 23. — № 4. — P. 589–609. DOI: https://doi.org/10.2307/2978933

ONLAYN VA SKORING TIZIMLARI ORQALI BERILADIGAN TEZKOR KREDITLARNI SUGʻURTALASHDAGI YANGI TENDENSIYALAR