MARKAZIY OSIYO MAMLAKATLARI TAJRIBASI ASOSIDA O‘ZBEKISTONDA TAKAFUL SUG‘URTASINI TARTIBGA SOLISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22538438Abstract
Maqolada Markaziy Osiyoning besh davlati — Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston,
Turkmaniston va O‘zbekiston — qonunchiligi qiyosiy-huquqiy tahlil qilinib, O‘zbekistonda takaful sug‘urtasini
tartibga solish mexanizmlarini takomillashtirish yo‘llari asoslab berilgan. Tadqiqotda muallif tomonidan Takafulni
tartibga solish tayyorligi indeksi (TTSI) metodikasi ishlab chiqilgan bo‘lib, u olti mezon bo‘yicha besh darajali
(0–4) ekspert shkalasiga asoslanadi. Hisob-kitob natijalariga ko‘ra, 2026-yil holatiga Qirg‘iziston 79,2 ball bilan
mintaqada yetakchilik qilmoqda, Qozog‘iston 41,7 ball, O‘zbekiston esa atigi 12,5 ball to‘plagan. O‘zbekistonda
2026-yil 27-martdagi O‘RQ-1126-son Qonun orqali islom bank faoliyatining huquqiy maydoni muvaffaqiyatli
yaratilishi barobarida, ushbu tajribani sug‘urta sohasiga ham tatbiq etish hamda «Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida»gi
O‘RQ-730-son Qonunga takaful tushunchasini kiritish zarurati mavjud. Maqolada IFSB-27, IFSB-28 va IFSB-31
standartlariga tayangan holda bo‘shliqlar tahlili amalga oshirilgan hamda uch bosqichli tartibga solish yo‘l
xaritasi taklif etilgan; uni izchil amalga oshirish TTSI ko‘rsatkichini 87,5 ballga yetkazish imkonini beradi.
Keywords
takaful, islom sug‘urtasi, tartibga solish, qiyosiy huquqshunoslik, Markaziy Osiyo, islom moliyasi boshqaruvi, IFSB-27, islomiy «oyna», to‘lov qobiliyati, O‘zbekiston.References
1. AAOIFI (2015) Shari’ah standards for Islamic financial institutions. Manama: Accounting and Auditing Organization for
Islamic Financial Institutions. [Shari’ah Standard No. 26 ‘Islamic insurance’].
2. Alhammadi, S. (2025) ‘Expanding financial inclusion in Indonesia through takaful: opportunities, challenges and
sustainability’, Journal of Financial Reporting and Accounting, 23(6), pp. 2738–2757. doi:10.1108/JFRA-05-2023-
0256.
3. Asadov, A. and Turaboev, I. (2023) ‘Legal challenges hindering the development of Islamic finance in Uzbekistan’,
Access to Justice in Eastern Europe, 6(4), pp. 129–143. doi:10.33327/AJEE-18-6.4-a000405.
4. Asadov, A., Turaboev, I. and Yildirim, R. (2024) ‘Prospects of Islamic capital market in Uzbekistan: issues and
challenges’, International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 17(1), pp. 102–123.
doi:10.1108/IMEFM-04-2022-0145.
5. BenSaid, Y.R. (2025) ‘Shariah governance and takaful financial performance: the case of listed takaful insurances’,
Journal of Islamic Accounting and Business Research, 16(1), pp. 170–187. doi:10.1108/JIABR-09-2022-0236.
6. BenSaid, Y.R. and Quttainah, M.A. (2026) ‘The determinants of takaful insurance financial stability: the moderating
role of Shari’ah Supervisory Board’, Journal of Islamic Accounting and Business Research, 17(5), pp. 977–998.
doi:10.1108/JIABR-11-2023-0392.
7. Eurasian Development Bank, Islamic Development Bank Institute and LSEG (2025) The future of Islamic finance in
Central Asia. Almaty: Eurasian Development Bank; Jeddah: IsDB Institute; London: LSEG.
8. Frumina, S.V. (2025) ‘Razvitiye partnyorskogo finansirovaniya v stranakh SNG: opyt Kazakhstana i Kyrgyzstana’
[MDH mamlakatlarida hamkorlik moliyasining rivojlanishi: Qozog‘iston va Qirg‘iziston tajribasi], Economic Problems
and Legal Practice, 21(5), pp. 320–328. doi:10.33693/2541-8025-2025-21-5-320-328.
9. Herawati, R., Beik, I.S. and Sari, L.K. (2024) ‘Unveiling takaful: a cross-country comparative study of Sharia insurance
adoption in Muslim countries’, International Research Journal of Economics and Management Studies, 3(11), pp.
25–33. doi:10.56472/25835238/IRJEMS-V3I11P103.
10. ICD and LSEG (2025) Islamic finance development report 2025: 50 years of exponential growth. Jeddah: Islamic
Corporation for the Development of the Private Sector; London: LSEG.
11. IFSB (2016) IFSB-18: Guiding principles for retakāful (Islamic reinsurance). Kuala Lumpur: Islamic Financial Services
Board.
12. IFSB (2018) IFSB-20: Key elements in the supervisory review process of takāful/retakāful undertakings. Kuala Lumpur:
Islamic Financial Services Board.
13. IFSB (2022a) IFSB-27: Core principles for Islamic finance regulation [takāful segment]. Kuala Lumpur: Islamic
Financial Services Board.
14. IFSB (2022b) IFSB-28: Revised solvency requirements for takāful/retakāful undertakings. Kuala Lumpur: Islamic
Financial Services Board.
15. IFSB (2023) IFSB-29: Conduct of business supervision for takāful undertakings. Kuala Lumpur: Islamic Financial
Services Board.
16. IFSB (2025a) IFSB-31: Guiding principles for effective supervision of Shari’ah governance. Kuala Lumpur: Islamic
Financial Services Board.
17. IFSB (2025b) GN-10: Guidance note on recovery and resolution for takāful undertakings. Kuala Lumpur: Islamic
Financial Services Board.
18. IFSB (2025c) Islamic financial services industry stability report 2025. Kuala Lumpur: Islamic Financial Services Board.
19. Moldakmatov, A., Idinov, K., Orozonova, A. and Sulaimanov, A. (2025) ‘Islamic principles of finance: features and
prospects of their use in Central Asia’, International Journal on Culture, History, and Religion, 7(SI1), pp. 765–790.
doi:10.63931/ijchr.v7iSI1.339.
20. Moliya bozorini tartibga solish va nazorat qilish xizmati (2026) Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida hisobot: 2025-yil yakunlari.
Bishkek: Qirg‘iziston Respublikasi Iqtisodiyot va tijorat vazirligi. Manba: https://fsa.gov.kg (murojaat sanasi:
12.08.2026).
21. Nagimova, A.Z. (2023) ‘Islamic finance in Kazakhstan: the view of experts’, Journal of Islamic Accounting and Business
Research, 14(8), pp. 1195–1215. doi:10.1108/JIABR-09-2021-0265.
22. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (2026) Islom moliyasi sanoatini rivojlantirish bo‘yicha yo‘l xaritasi loyihasi
IFSB bilan muhokama qilindi. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, 7-may. Manba: https://cbu.uz
(murojaat sanasi: 12.08.2026).
23. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-291-son Qarori (2023) ‘Kapital bozorini rivojlantirish bo‘yicha qo‘shimcha
chora-tadbirlar to‘g‘risida’, 2023-yil 2-sentabr. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/uz/docs/-
6590025
24. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-108-son Qarori (2024) ‘Sug‘urta xizmatlari bozorini yanada
rivojlantirishning kompleks chora-tadbirlari to‘g‘risida’, 2024-yil 1-mart. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi.
http://lex.uz/uz/docs/-6824178
25. O‘zbekiston Respublikasining O‘RQ-730-son Qonuni (2021) ‘Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida’ (yangi tahrir), 2021-yil
23-noyabr. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/ru/docs/-5739117
26. O‘zbekiston Respublikasining O‘RQ-1126-son Qonuni (2026) ‘O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga
O‘zbekistonda islomiy bank faoliyatini joriy etishga qaratilgan qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritish to‘g‘risida’, 2026-yil
27-mart. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/en/docs/-8099403
27. Qirg‘iziston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 719-son Qarori (2025) ‘Sug‘urta (qayta sug‘urta) tashkilotlarining
moliyaviy barqarorligini ta’minlash bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida’, 2025-yil 5-noyabr.
28. Qirg‘iziston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 197-son Qarori (2026) ‘Islom tamoyillari bo‘yicha sug‘urtaga
(takaful), yuklatilgan sug‘urtaga va annuitet sug‘urtasiga qo‘yiladigan talablarni tasdiqlash to‘g‘risida’, 2026-yil 27-mart.
29. Qirg‘iziston Respublikasining 89-son Qonuni (2025) ‘Sug‘urta va sug‘urta faoliyati to‘g‘risida’, 2025-yil 29-aprel.
30. Qozog‘iston Respublikasining 126-II-son Qonuni (2000) ‘Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida’, 2000-yil 18-dekabr (6-1-bob,
36-1–36-7-moddalar).
31. Qozog‘iston Respublikasining 311-V-son Qonuni (2015) ‘Sug‘urta va islom moliyalashtirish masalalari bo‘yicha ayrim
qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida’, 2015-yil 27-aprel.
32. Qozog‘iston Respublikasining 258-VIII-son Qonuni (2026) ‘Qozog‘iston Respublikasida banklar va bank faoliyati
to‘g‘risida’, 2026-yil 16-yanvar.
33. Qubbaja, A. (2025) ‘Determinants of Palestine takaful insurance companies profitability’, Millah: Journal of Religious
Studies, 24(1), pp. 459–490. doi:10.20885/millah.vol24.iss1.art13.
34. Tojikiston Respublikasining 1108-son Qonuni (2014) ‘Islom bank faoliyati to‘g‘risida’, 2014-yil 26-iyul.
35. Turkmaniston Qonuni 356-IV-son (2012) ‘Sug‘urta to‘g‘risida’, 2012-yil 22-dekabr.
36. UNDP (2024) UNDP is opening new avenues for the takaful insurance. Tashkent: United Nations Development
Programme Uzbekistan. Manba: https://www.undp.org/uzbekistan/press-releases (murojaat sanasi: 12.08.2026).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


