TASHQI SAVDO DINAMIKASI VA BANK MOLIYAVIY XAVFSIZLIGI: OʻZBEKISTON TIJORAT BANKLARI MISOLIDA AMALIY TAHLIL
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21810495Keywords:
tashqi savdo, tijorat banklari, moliyaviy xavfsizlik, tashqi savdoni moliyalashtirish, eksport, import, akkreditiv, bank kafolati, valyuta riski, likvidlik, bank tizimi, O‘zbekiston.Abstract
O‘zbekiston tijorat banklarida tashqi savdoni moliyalashtirish amaliyotining zamonaviy
holati hamda uning bank moliyaviy xavfsizligiga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqotda 2018-2025-yillarda
O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasi, eksport va import hajmlari, tashqi savdo saldosi, asosiy savdo
hamkorlari, eksport va importning tovar tarkibi, shuningdek, bank tizimining moliyaviy ko‘rsatkichlari
o‘zaro bog‘liqlikda baholangan. Tahlil natijalari 2018-yildagi 33,4 mlrd AQSH dollaridan 2025-yilda 81,2
mlrd AQSH dollarigacha oshgan tashqi savdo aylanmasi tijorat banklari tomonidan xalqaro hisob-kitoblar,
akkreditivlar, bank kafolatlari, eksport-import kreditlari, faktoring, forfeyting hamda valyuta operatsiyalariga
bo‘lgan talabning sezilarli darajada ortishiga xizmat qilayotganini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, import hajmining
eksportdan yuqoriligi, tashqi savdo saldosining muntazam manfiy shakllanishi, ayrim hamkor mamlakatlar va
tovar guruhlari bo‘yicha konsentratsiyaning saqlanib qolishi banklar faoliyatida valyuta, likvidlik, kontragent,
mamlakat, kredit va operatsion risklarning kuchayishiga sabab bo‘lmoqda. Tashqi savdoni moliyalashtirish
amaliyotini bank tizimi kapitali, likvidligi, kredit portfeli sifati hamda tashqi sektor ko‘rsatkichlari bilan kompleks
baholashning ilmiy asoslari yoritilgan va banklarning moliyaviy xavfsizligini mustahkamlashga qaratilgan
ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
References
1. International Chamber of Commerce Academy. What is Trade Finance? An Introductory Guide [Elektron
resurs]. – 2024. – URL: https://academy.iccwbo.org/international-trade/article/what-is-trade-finance/ .
2. Committee on the Global Financial System. Trade Finance: Developments and Issues (CGFS Papers No.
50). – Basel: Bank for International Settlements, 2014. – URL: https://www.bis.org/publ/cgfs50.pdf .
3. International Monetary Fund. Financial Soundness Indicators Compilation Guide. – Washington, DC:
International Monetary Fund, 2019. – URL: https://www.imf.org/en/data/statistics/fsi-guide .
4. Bank for International Settlements. Basel III: International Regulatory Framework for Banks [Elektron
resurs]. – URL: https://www.bis.org/bcbs/basel3.htm .
5. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. Oʻzbekiston Respublikasining tashqi
savdo aylanmasi boʻyicha statistik maʼlumotlar [Elektron resurs]. – 2025. – URL: https://stat.uz .
6. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. Bank tizimining asosiy koʻrsatkichlari [Elektron resurs]. – 2025.
– URL: https://cbu.uz .
7. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. Oʻzbekiston Respublikasining toʻlov balansi, xalqaro investitsion
pozitsiyasi va tashqi qarzi boʻyicha statistik maʼlumotlar [Elektron resurs]. – 2025. – URL: https://cbu.uz .
8. World Trade Organization. Trade Finance and SMEs: Bridging the Gaps in Provision. – Geneva: World
Trade Organization, 2016. – URL: https://www.wto.org/english/res_e/booksp_e/tradefinsme_e.pdf .
9. Auboin M. Boosting the Availability of Trade Finance in the Current Crisis: Background Analysis for a
Substantial G20 Package. – Geneva: World Trade Organization, 2009.
10. Merton R. C., Bodie Z. A Conceptual Framework for Analyzing the Financial Environment // The Global
Financial System: A Functional Perspective / ed. by D. B. Crane et al. – Boston: Harvard Business School
Press, 1995.
11. Chorafas D. N. Economic Capital Allocation with Basel II: Cost, Benefit and Implementation Procedures. –
Oxford: Butterworth-Heinemann, 2004.
12. Axmedov F. X. Oʻzbekistonda tijorat banklarining tashqi savdoga xizmat koʻrsatishini takomillashtirish:
PhD dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent: Oʻzbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi, 2018.
13. Xudaynazarov Sh. I. Tadbirkorlik subyektlari eksportini moliyalashtirish amaliyotini takomillashtirish: PhD
dissertatsiyasi avtoreferati. – Denov: Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti, 2026. – URL: https://api.
ziyonet.uz/uploads/books/10000184/bczpD1F0vvpvwPX.pdf .
14. Akbarov B. U. Tijorat banklari moliyaviy xavfsizligini taʼminlash amaliyotini takomillashtirish: PhD
dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, 2024.
15. Malikova D. M. Tijorat banklari iqtisodiy xavfsizligini taʼminlashning ilmiy asoslarini takomillashtirish: PhD
dissertatsiyasi avtoreferati. – Samarqand: Samarqand iqtisodiyot va servis instituti, 2024.
16. Ташмухамедова Я. А. Влияние социально-демографических факторов на обеспечение
экономической безопасности страны // Innovation Science and Technology. – 2025. – Т. 1. – № 10. – С.
47–51.
17. Tashmuxamedova Y. Yangi Oʻzbekiston sharoitida soliq maʼmuriyatchiligi transformatsiyasi va uning
moliyaviy xavfsizlikka taʼsiri // Green Economy and Development. – 2025. – Vol. 4. – No. 1. – P. 668–670.
– URL: https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz/journal/index.php/GED/article/view/8756 .
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.