O‘ZBEKISTON KICHIK VA O‘RTA KORXONALARI ORASIDA EKO-MARKETING TO‘SIQLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20679991Ключевые слова:
eko-marketingni joriy etish, kichik va o‘rta korxonalar (KOK), moliyaviy cheklovlar, ekologik xabardorlik, texnologik tayyorgarlik, Xekman tanlov modeli, barqaror biznes faoliyati, O‘zbekiston iqtisodiyotiАннотация
Atrof-muhit muammolari bo‘yicha xabardorlikning yetarli darajada shakllanmaganligi,
shuningdek, moliyaviy va me’yoriy-huquqiy to‘siqlarning mavjudligi kichik va o‘rta korxonalar (KOK)da ekomarketing
amaliyotlarini joriy etishga bo‘lgan qiziqish hamda motivatsiyani pasaytirishi mumkin. Natijada,
bu holat korxonalarning barqaror biznes faoliyatini rivojlantirishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Rivojlanayotgan
iqtisodiyotlarda eko-marketing amaliyotlarining kengayib borishi kichik biznes subyektlari uchun zarur bo‘lgan
“yashil” salohiyatlarni shakllantirishda muayyan qiyinchiliklarni yuzaga keltirmoqda. Mazkur tadqiqotning
maqsadi moliyaviy resurslarga cheklangan kirish, institutsional qo‘llab-quvvatlash darajasining turlicha ekanligi
hamda bozor noaniqligi kabi omillar qaysi sharoitlarda va qanday tarzda eko-marketingni joriy etishdagi
cheklovlarga olib kelishini aniqlashdan iborat. Tadqiqot vazifasi ekologik xabardorlik, moliyaviy cheklovlar,
tartibga soluvchi bosim va texnologik tayyorgarlikning KOKlarda eko-marketingni joriy etishga ta’sirini,
shuningdek, ushbu omillarning o‘zaro o‘zaro ta’sir samaralarini aniqlash hamda turli bozor sharoitlarida ekomarketingning
biznes samaradorligiga ta’sirini baholashdan iborat. Tadqiqotda turli sanoat tarmoqlari va hududiy
klasterlardan olingan miqdoriy so‘rov ma’lumotlaridan foydalanildi. Korxona hajmi, yoshi va mulkchilik shakli
bilan farqlanuvchi 320 nafar respondent tasodifiy tanlov asosida jalb qilinib, onlayn so‘rovnomada ishtirok etdi.
Tadqiqot natijalari eko-marketing strategiyalarining faqat yirik korxonalar uchun samarali ekanligi haqidagi nol
gipotezani rad etish uchun yetarli dalillar mavjud emasligini ko‘rsatdi. Shuningdek, tartibga soluvchi bosim
bilan eko-marketingni joriy etish o‘rtasida statistik jihatdan ahamiyatli bevosita bog‘liqlik aniqlanmadi. Bu
esa me’yoriy talablar va siyosiy-huquqiy muhitning ta’siri korxonalarning ichki imkoniyatlari bilan birgalikda
namoyon bo‘lishini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari kichik korxonalarning ichki imkoniyatlari va tashqi cheklovlari
o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni yoritib berishi bilan ahamiyatlidir. Mazkur xulosalar real biznes sharoitlarida ekomarketing
amaliyotlarini takomillashtirish va KOKlarda barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishga xizmat
qiladi. O‘zbekiston iqtisodiyoti sharoitida tadqiqot natijalari eko-marketing amaliyotlari mahalliy korxonalarda
barqaror biznes xulq-atvorini shakllantirishga qanday hissa qo‘shishini, shu bilan birga moliyaviy va institutsional
to‘siqlarning ta’sirini ochib beradi.
Библиографические ссылки
1. Ahmad, N., Mahmood, A., Han, H., Ariza-Montes, A., Vega-Muñoz, A., Din, M., Khan, G., & Ullah, Z.
(2021). Sustainability as a “new normal” for modern businesses: Are SMEs of Pakistan ready to adopt it?
Sustainability, 13(4), 1944. https://doi.org/10.3390/su13041944
2. Andriyani, F., & Rochayatun, S. (2023). Corporate social responsibility in small and medium enterprises:
A scoping literature review. Jurnal Ekonomi Akuntansi dan Manajemen, 22(2). https://doi.org/10.19184/jeam.
v22i2.41694
3. Bacinello, E., Tontini, G., & Alberton, A. (2020). Influence of corporate social responsibility on sustainable
practices of small and medium-sized enterprises: Implications for business performance. Corporate Social
Responsibility and Environmental Management, 27(6), 2595–2607. https://doi.org/10.1002/csr.2087
4. Belas, J., Çera, G., Dvorský, J., & Čepel, M. (2020). Corporate social responsibility and sustainability
issues of small- and medium-sized enterprises. Corporate Social Responsibility and Environmental Management,
28(2), 721–730. https://doi.org/10.1002/csr.2083
5. Berniak-Woźny, J., Kwasek, A., Gąsiński, H., Maciaszczyk, M., & Kocot, M. (2023). Business case for
corporate social responsibility in small and medium enterprises: Employees’ perspective. Sustainability, 15(2),
1660. https://doi.org/10.3390/su15021660
6. Bielawska, A. (2022). Socially responsible activity of micro-, small-, and medium-sized enterprises:
Benefits for the enterprise. Sustainability, 14(15), 9603. https://doi.org/10.3390/su14159603
7. Bikefe, G., Zubairu, U., Araga, S., Maitala, F., Ediuku, E., & Anyebe, D. (2020). Corporate social
responsibility (CSR) by small and medium enterprises (SMEs): A systematic review. Small Business International
Review, 4(1), 16–33. https://doi.org/10.26784/sbir.v4i1.243
8. Colovic, A., Henneron, S., Huettinger, M., & Kazlauskaitė, R. (2019). Corporate social responsibility and
SMEs. European Business Review, 31(5), 785–810. https://doi.org/10.1108/EBR-01-2017-0022
9. Coppa, M., & Sriramesh, K. (2013). Corporate social responsibility among SMEs in Italy. Public Relations
Review, 39(1), 30–39. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2012.09.009
10. Dawar, G., & Singh, S. (2020). How can small and medium enterprises effectively implement
corporate social responsibility? An Indian perspective. Global Business Review, 23(3), 756–784. https://doi.
org/10.1177/0972150919865086
11. Dey, P., Petridis, N., Petridis, K., Malesios, C., Nixon, J., & Ghosh, S. (2018). Environmental
management and corporate social responsibility practices of small and medium-sized enterprises. Journal of
Cleaner Production, 195, 687–702. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.05.201
12. Dias, A., Rodrigues, L. L., Craig, R., & Neves, M. E. (2019). Corporate social responsibility disclosure
in small and medium-sized entities and large companies. Social Responsibility Journal, 15(2), 137–154. https://
doi.org/10.1108/SRJ-05-2017-0090
13. Jenkins, H. (2006). Small business champions for corporate social responsibility. Journal of Business
Ethics, 67(3), 241–256. https://doi.org/10.1007/s10551-006-9182-6
14. Lee, K., Herold, D. M., & Yu, A. L. (2016). Small and medium enterprises and corporate social
responsibility practice: A Swedish perspective. Corporate Social Responsibility and Environmental Management,
23(2), 88–99. https://doi.org/10.1002/csr.1366
15. Ņikadimovs, O. (2025). From perception to precision: The insights of small and medium-sized
enterprises into corporate social responsibility and measurement scale validation. Regional Formation and
Development Studies, 46(2), 154–169. https://doi.org/10.15181/rfds.v46i2.2734
16. Ortiz-Avram, D., Domnanovich, J., Kronenberg, C., & Scholz, M. (2018). Exploring the integration of
corporate social responsibility into the strategies of small- and medium-sized enterprises: A systematic literature
review. Journal of Cleaner Production, 196, 254–271. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.08.011
17. Perrini, F., Russo, A., & Tencati, A. (2007). CSR strategies of SMEs and large firms: Evidence from
Italy. Journal of Business Ethics, 74(3), 285–300. https://doi.org/10.1007/s10551-006-9235-x
18. Santos, M. (2011). CSR in SMEs: Strategies, practices, motivations and obstacles. Social Responsibility
Journal, 7(3), 490–508. https://doi.org/10.1108/17471111111154581
19. Wickert, C. (2016). “Political” corporate social responsibility in small- and medium-sized enterprises.
Business & Society, 55(6), 792–824. https://doi.org/10.1177/0007650314537021
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 ЗЕЛЁНАЯ ЭКОНОМИКА И РАЗВИТИЕ

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.