O‘ZBEKISTONDA ALTERNATIV MA’LUMOTLAR ASOSIDA KREDIT RISKINI BAHOLASHNING ZAMONAVIY MODELLARI

O‘ZBEKISTONDA ALTERNATIV MA’LUMOTLAR ASOSIDA KREDIT RISKINI BAHOLASHNING ZAMONAVIY MODELLARI

##article.authors##

  • Ravshanov Lazizbek

##semicolon##

https://doi.org/10.5281/zenodo.20258235

##semicolon##

alternativ ma’lumotlar, kredit riski, kredit scoring, sun’iy intellekt, Machine Learning, Logistic Regression, XGBoost, FinTech, raqamli bank xizmatlari, kredit portfeli, risk-menejment, moliyaviy inkluzivlik, KATM, Open Banking

##article.abstract##

Mazkur maqolada Oʻzbekistonda alternativ ma’lumotlar asosida kredit riskini baholashning zamonaviy
modellari va ularning bank-moliya tizimidagi amaliy ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqotda an’anaviy kredit scoring
tizimlarining cheklovlari, ayniqsa, moliyaviy tarixi yetarli bo‘lmagan jismoniy shaxslar hamda kichik biznes subyektlarini
kreditlashdagi muammolari ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Shuningdek, mobil aloqa operatorlari ma’lumotlari, kommunal
to‘lovlar tarixi, elektron tijorat tranzaksiyalari, raqamli to‘lov platformalari va mijozlarning xulq-atvoriga oid ma’lumotlardan
foydalanish orqali kredit riskini aniqlash imkoniyatlari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida Logistic Regression, Random
Forest, Gradient Boosting, XGBoost va sun’iy neyron tarmoqlar kabi zamonaviy Machine Learning modellarining kredit
riskini prognozlashdagi samaradorligi tahlil qilingan. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, KATM va tijorat banklari
faoliyatidagi raqamlashtirish jarayonlari hamda FinTech infratuzilmasining rivojlanishi alternativ scoring tizimlarini joriy
etish uchun muhim institutsional asos bo‘lib xizmat qilayotgani aniqlangan. Tadqiqot natijasida Oʻzbekiston bank sektorida
alternativ ma’lumotlarga asoslangan adaptiv kredit scoring modelini joriy etish kredit portfeli sifatini oshirish, problemali
kreditlar ulushini kamaytirish va moliyaviy inkluzivlikni kengaytirishga xizmat qilishi asoslab berilgan

##submission.authorBiography##

Ravshanov Lazizbek

“Kredit-axborot tahliliy markazi” kredit byurosi MCHJ, Bosh mutaxassisi

##submission.citations##

1. Altman, E. I. (1968). Financial Ratios, Discriminant Analysis and the Prediction of Corporate Bankruptcy. The Journal

of Finance, 23(4), 589–609.

2. Breiman, L. (2001). Random Forests. Machine Learning, 45(1), 5–32.

3. Chen, T., & Guestrin, C. (2016). XGBoost: A Scalable Tree Boosting System. Proceedings of the 22nd ACM SIGKDD

International Conference on Knowledge Discovery and Data Mining, 785–794.

4. Saunders, A., & Allen, L. (2020). Credit Risk Management in and out of the Financial Crisis: New Approaches to Value

at Risk and Other Paradigms. Wiley Finance.

5. Thomas, L. C., Edelman, D. B., & Crook, J. N. (2017). Credit Scoring and Its Applications. SIAM Publications.

6. Merton, R. C. (1974). On the Pricing of Corporate Debt: The Risk Structure of Interest Rates. The Journal of Finance,

29(2), 449–470.

7. Hand, D. J., & Henley, W. E. (1997). Statistical Classification Methods in Consumer Credit Scoring: A Review. Journal

of the Royal Statistical Society, 160(3), 523–541.

8. Lessmann, S., Baesens, B., Seow, H. V., & Thomas, L. C. (2015). Benchmarking State-of-the-Art Classification

Algorithms for Credit Scoring. European Journal of Operational Research, 247(1), 124–136.

9. Finlay, S. (2012). Credit Scoring, Response Modeling and Insurance Rating: A Practical Guide to Forecasting Consumer

Behaviour. Palgrave Macmillan.

10. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2020–2025-yillarga mo‘ljallangan Oʻzbekiston Respublikasining bank tizimini

isloh qilish strategiyasi to‘g‘risida”gi PF–5992-son Farmoni. 12.05.2020. https://lex.uz/docs/4811025

11. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli Oʻzbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi

PF–6079-son Farmoni. 05.10.2020. https://lex.uz/docs/5031048

12. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2024). Markaziy bankning 2024-yil yakunlari bo‘yicha yillik hisoboti.

Markaziy bank https://cbu.uz/upload/medialibrary/f09/97s10c90awxkge6q19qc1r5b6ok10lxi/Markaziy-bank-yillikhisoboti-

2024.pdf

13. Alliance for Financial Inclusion (AFI). (2024). Alternative Data for Credit Scoring: Balancing Innovation and Privacy.

AFI

14. World Bank Group. (2022). Digital Financial Services and Alternative Data in Credit Risk Assessment. Washington

D.C.: World Bank Publications.

15. Asian Development Bank (ADB). (2023). Fintech and Credit Risk Analytics in Emerging Economies. Manila: Asian

Development Bank.

##submission.downloads##

##submissions.published##

2026-04-01
Loading...