MARKAZIY OSIYODA OZIQ-OVQAT NARXLARI INFLATSIYASINING UZOQ MUDDATLI DINAMIKASI (2005–2025): O‘ZBEKISTONGA ALOHIDA E’TIBOR QARATILGAN QIYOSIY TAHLIL

MARKAZIY OSIYODA OZIQ-OVQAT NARXLARI INFLATSIYASINING UZOQ MUDDATLI DINAMIKASI (2005–2025): O‘ZBEKISTONGA ALOHIDA E’TIBOR QARATILGAN QIYOSIY TAHLIL

##article.authors##

  • Shahlo Davirova
  • Sevinch Nasirullayeva

##semicolon##

https://doi.org/10.5281/zenodo.20637007

##semicolon##

oziq-ovqat inflatsiyasi, Markaziy Osiyo, O‘zbekiston, inflatsiya o‘zgaruvchanligi, valyuta kursi ta’siri, global shoklar, qiyosiy tahlil, makroiqtisodiy barqarorlik

##article.abstract##

2005–2025-yillar davomida Markaziy Osiyo mamlakatlarida oziq-ovqat narxlari
inflatsiyasining uzoq muddatli dinamikasi o‘rganilib, O‘zbekiston hamda uning qo‘shni davlatlari misolida qiyosiy
tahlil amalga oshirilgan. Tadqiqotda tavsifiy va qiyosiy tahlil usullaridan foydalanilib, Qozog‘iston, Qirg‘iziston,
Tojikiston, O‘zbekiston va Turkmanistonda oziq-ovqat inflatsiyasining tendensiyalari, o‘zgaruvchanlik
xususiyatlari hamda yirik global shoklarning ta’siri baholangan.
Natijalar mintaqada oziq-ovqat inflatsiyasining barqaror o‘sish tendensiyasi mavjudligini hamda ayniqsa
2008-yildan keyingi davrda yuqori darajadagi o‘zgaruvchanlik kuzatilganligini ko‘rsatdi. Tahlil davomida ikkita
muhim global hodisa — 2008-yilgi jahon moliyaviy inqirozi va COVID-19 pandemiyasi inflatsiya sur’atlarining
keskinlashuvi hamda narxlar dinamikasidagi tarkibiy o‘zgarishlarning asosiy omillari sifatida baholandi.
Mazkur shoklarning ta’siri mamlakatlarning importga qaramlik darajasi, qishloq xo‘jaligi salohiyati va
makroiqtisodiy siyosat mexanizmlariga qarab turlicha namoyon bo‘lgan. O‘zbekistonda 2017-yilgacha nisbatan
barqaror inflatsiya trayektoriyasi kuzatilgan bo‘lsa, valyuta kursi erkinlashtirilganidan so‘ng inflatsiya darajasi va
uning o‘zgaruvchanligi sezilarli ravishda oshgan. Bu holat valyuta kursi orqali narxlarga ta’sir qilish mexanizmi
kuchayganligini hamda mamlakatning jahon tovar bozorlaridagi narx o‘zgarishlariga nisbatan sezgirligi
ortganligini anglatadi.
Mamlakatlar kesimidagi qiyosiy tahlil Qozog‘istonda inflatsiya o‘zgaruvchanligi nisbatan past ekanligini,
Qirg‘iziston va Tojikistonda esa tashqi shoklarga yuqori sezgirlik mavjudligini ko‘rsatdi. Olingan natijalar Markaziy
Osiyoda oziq-ovqat inflatsiyasi tashqi shoklar va ichki tarkibiy omillar ta’sirida shakllanishini tasdiqlaydi. Shu
bilan birga, iqtisodiy liberallashuv va narxlar barqarorligi o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlash, mahalliy ishlab
chiqarish tizimlarini mustahkamlash hamda makroiqtisodiy barqarorlikni kuchaytirish zarurligi asoslab berilgan.

##submission.authorBiographies##

Shahlo Davirova

Iqtisod fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent, Toshkent davlat iqtisodiyot
universiteti “Bank ishi” kafedrasi

Sevinch Nasirullayeva

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti 2-bosqich bakalavr talabasi

##submission.citations##

1. FAO (2022). The State of Food Security and Nutrition in the World. Rome: Food and Agriculture

Organization.

2. World Bank (2023). Commodity Markets Outlook. Washington, DC: World Bank.

3. Tang, C.S. (2025). “Global Food Supply Chains and Systemic Risks.” Journal of Supply Chain

Management.

4. Saari, D., et al. (2026). “Geopolitical Influences on Food Systems in Central Asia.” Central Asian

Economic Review.

5. Nanitashvili, T. (2026). “The Russia–Ukraine War and Food Price Volatility in Eurasia.” European

Review of Agricultural Economics.

6. Ridwan, M., & Suranto, S. (2025). “Pandemics, Conflicts, and Food Crises: A Global Perspective.”

Food Policy.

7. Shokirovich, M.B. (2026). “Market Liberalization and Food Price Dynamics in Uzbekistan.” Uzbekistan

Journal of Economic Studies.

8. Rayimjonova, G., et al. (2025). “Water Scarcity and Agricultural Productivity in Uzbekistan.”

Environmental Economics and Policy Studies.

9. Rozi, F. (2025). “Agricultural Development Constraints in Central Asia.” Agricultural Economics.

10. Javed, A. (2026). “Macroeconomic Determinants of Food Inflation: Evidence from Emerging Economies.”

Economic Modelling.

11. Bareith, T., & Fertő, I. (2026). “Monetary Policy Shocks and Food Inflation.” Journal of Agricultural

Economics.

12. Hu, Z., et al. (2026). “Food Prices and Gender Inequality in Developing Economies.” World Development.

13. Kornher, L., et al. (2026). “Long-Term Effects of Food Price Shocks on Human Capital.” Food Security.

##submission.downloads##

##submissions.published##

2026-06-01
Loading...