TOSHKENT METROPOLITENI FAOLIYATI SAMARADORLIGI VA DAROMADLARINI OSHIRISH MEXANIZMINI XORIJIY TAJRIBA ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
##semicolon##
https://doi.org/10.5281/zenodo.21382658##semicolon##
metropoliten, operatsion samaradorlik, tarif siyosati, differensial tarif, notarif daromad, Rail + Property, transportga yo‘naltirilgan rivojlanish, yer qiymatini qoplash, Park & Ride, raqamli boshqaruv.##article.abstract##
Maqolada Toshkent metropoliteni faoliyatining iqtisodiy samaradorligini oshirish va daromadlar
bazasini kengaytirish masalalari xorijiy metro operatorlari tajribasi asosida tadqiq etilgan. Tadqiqotning
maqsadi tarif va notarif daromad manbalarini uyg‘unlashtiruvchi, ijtimoiy maqbullikni saqlagan holda davlat
subsidiyalariga bo‘lgan ehtiyojni bosqichma-bosqich qisqartirishga xizmat qiluvchi tashkiliy-iqtisodiy mexanizmni
ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda qiyosiy, tizimli, institutsional va kontent-tahlil usullari qo‘llanilib, Gonkong
MTR kompaniyasining “Rail + Property” modeli, Tokio Metrosining masofaga asoslangan tarif siyosati, stansiya
hududlarini tijoratlashtirish hamda transportga yo‘naltirilgan rivojlanish amaliyoti o‘rganilgan. Natijalar Toshkent
metropoliteni uchun differensial tariflar, abonementlar, manzilli imtiyozlar, reklama va savdo avtomatlari, Park
& Ride tizimi, ko‘chmas mulk va yer qiymati o‘sishidan daromad olish, raqamli boshqaruv hamda asosiy
samaradorlik ko‘rsatkichlari (KPI) asosida xarajatlarni nazorat qilishni o‘z ichiga oluvchi integratsiyalashgan
mexanizmni joriy etish maqsadga muvofiqligini ko‘rsatdi. Muallif tomonidan mazkur mexanizmni uch bosqichda
amalga oshirish hamda uning samaradorligini tarif tushumlari hisobidan operatsion xarajatlarni qoplash
koeffitsiyenti (Farebox Recovery Ratio), bir yo‘lovchiga to‘g‘ri keladigan operatsion xarajat, notarif daromadlar
ulushi va subsidiya yuki kabi ko‘rsatkichlar orqali baholash taklif etilgan.
##submission.citations##
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 16-oktabrdagi PQ-5260-son “Toshkent metropoliteni
faoliyatining samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy
bazasi — Lex.uz. https://lex.uz/docs/5680284
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 4-dekabrdagi PQ-368-son “Toshkent shahrida transport
tizimi boshqaruvini takomillashtirish hamda tirbandliklarning oldini olishga qaratilgan qo‘shimcha choratadbirlar
to‘g‘risida”gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — Lex.uz. https://lex.uz/ru/docs/-
7883405
3. “Toshkent metropoliteni” AJ. Toshkent metropolitenining 2021–2025-yillardagi asosiy ishlab chiqarish va
yo‘lovchi tashish ko‘rsatkichlari: idoraviy statistik ma’lumotlar. — Toshkent, 2026.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 15-maydagi PQ-191-son “Toshkent metropoliteni
faoliyatining samaradorligini oshirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori // Qonunchilik
ma’lumotlari milliy bazasi — Lex.uz. https://lex.uz/docs/-8209276
5. Cervero, R., & Murakami, J. (2009). Rail and property development in Hong Kong: Experiences and
extensions. Urban Studies, 46(10), 2019–2043. DOI: 10.1177/0042098009339431.
6. Suzuki, H., Murakami, J., Hong, Y.-H., & Tamayose, B. (2015). Financing Transit-Oriented Development
with Land Values: Adapting Land Value Capture in Developing Countries. Washington, DC: World Bank.
DOI: 10.1596/978-1-4648-0149-5.
7. MTR Corporation Limited. (2026). Annual Report 2025. Hong Kong: MTR Corporation Limited.
8. MTR Corporation Limited. (2026). Financial Sustainability: Rail plus Property Model. MTR Corporation
rasmiy sayti. Murojaat sanasi: 14.07.2026.
9. Tokyo Metro Co., Ltd. (2025). Tokyo Metro Group Integrated Report 2025. Tokyo: Tokyo Metro Co., Ltd.
10. Tokyo Metro Co., Ltd. (2025). Consolidated Financial Statements for the Year Ended March 31, 2025.
Tokyo: Tokyo Metro Co., Ltd.
11. Ardila-Gomez, A., & Ortegon-Sanchez, A. (2016). Sustainable Urban Transport Financing from the
Sidewalk to the Subway: Capital, Operations, and Maintenance Financing. Washington, DC: World Bank.
12. Flyvbjerg, B. (2007). Cost overruns and demand shortfalls in urban rail and other infrastructure.
Transportation Planning and Technology, 30(1), 9–30. DOI: 10.1080/03081060701207938.
13. Cervero, R., & Murakami, J. (2008). Rail + Property Development: A Model of Sustainable Transit Finance
and Urbanism. Working Paper UCB-ITS-VWP-2008-5. Berkeley, CA: University of California, Berkeley,
Center for Future Urban Transport.
14. Tokyo Metro Co., Ltd. (2026). Local Tickets: Fares. Tokyo Metro rasmiy sayti. Murojaat sanasi: 14.07.2026.
15. MTR Corporation Limited. (2026). Regular Tickets. MTR Corporation rasmiy sayti. Murojaat sanasi:
14.07.2026.
16. Public Transport Council. (2026). Distance Fares and Transfer Rules. Singapore Public Transport Council
rasmiy sayti. Murojaat sanasi: 14.07.2026.
17. Transport for London. (2026). Tube and Rail Fares. Transport for London rasmiy sayti. Murojaat sanasi:
14.07.2026.
18. Verkehrsverbund Berlin-Brandenburg. (2026). Tickets and Subscriptions. VBB rasmiy sayti. Murojaat
sanasi: 14.07.2026.
19. Prague Public Transit Company. (2026). Fare Pricelist. DPP rasmiy sayti. Murojaat sanasi: 14.07.2026.
20. Wiener Linien. (2026). Tickets. Wiener Linien rasmiy sayti. Murojaat sanasi: 14.07.2026.
21. Metropolitan Transportation Authority. (2026). Subway and Bus Fares. MTA rasmiy sayti. Murojaat sanasi:
14.07.2026.
22. International Association of Public Transport — UITP. (2025). Global Metro Figures 2024. Brussels: UITP.
##submission.downloads##
##submissions.published##
##submission.howToCite##
##issue.issue##
##section.section##
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by4.footer##