O‘ZBEKISTONDA MASOFAVIY BANK XIZMATLARINING IQTISODIY VA IJTIMOIY BARQARORLIKKA TA’SIRI
##semicolon##
https://doi.org/10.5281/zenodo.18498413##semicolon##
bank sektorini raqamlashtirish; tijorat banklari samaradorligi; raqamli moliyaviy transformatsiya; empirik regressiya tahlili; moliyaviy inklyuziya dinamikasi; mobil va internet-bankingdan foydalanish; masofaviy bank xizmatlari##article.abstract##
So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarning tez rivojlanib ketishi nafaqat moliyaviy sohada, balki global
bank tizimida ham muhim strukturaviy o‘zgarishlarni keltirib chiqarmoqda. Moliyaviy xizmatlarni taqdim etish va ulardan
foydalanish shakllarini tubdan o‘zgartirdi, desak xato bo‘lmaydi. Ayniqsa, O‘zbekiston bank tizimida mobil banking,
internet-banking va raqamli to‘lov platformalarining keng joriy etilishi so‘nggi yillarda iqtisodiy samaradorlikni oshirish,
moliyaviy inklyuziyani ta’minlash hamda ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlashda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. Shu
nuqtayi nazardan, ushbu tadqiqotning maqsadi 2024–2025-yillar ma’lumotlari asosida O‘zbekistonda masofaviy bank
xizmatlarining iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlikka ta’sirini kompleks baholashdan iborat. Tadqiqotda aralash metodologiya
qo‘llanilib, birlamchi va ikkilamchi ma’lumotlar uyg‘unlashtirildi. Birlamchi ma’lumotlar 2024–2025-yillarda shahar
va qishloq hududlarida yashovchi jismoniy shaxslar hamda kichik biznes subyektlarini qamrab olgan 500 nafar bank
mijozlari o‘rtasida o‘tkazilgan tuzilmaviy so‘rovnoma natijalari asosida yig‘ildi. So‘rovnoma masofaviy bank xizmatlaridan
foydalanish chastotasi, mijozlar qoniqishi va ushbu xizmatlarga bo‘lgan ishonchni aniqlashga qaratildi. Ikkilamchi
ma’lumotlar esa O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2024–2025-yillardagi rasmiy statistik hisobotlari va
xalqaro moliyaviy institutlarning bank sektori bo‘yicha tahliliy materiallaridan olindi. Tahlil jarayonida tavsifiy statistika
yordamida mijozlarning xulq-atvori umumlashtirildi, regressiya tahlili esa masofaviy bank xizmatlaridan foydalanish
darajasi bilan iqtisodiy barqarorlik, xususan, uy xo‘jaliklari jamg‘armalari va kichik biznes subyektlarining pul oqimlari
o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlashga xizmat qildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, masofaviy bank xizmatlaridan foydalanish
iqtisodiy barqarorlikka sezilarli va ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. So‘rovnoma ma’lumotlariga ko‘ra, respondentlarning 72 foizi
mobil bankingdan, 65 foizi esa internet-bankingdan muntazam foydalanadi va shahar hududlarida bu ko‘rsatkichlar
yuqoriroqdir. Shu bilan birga, qishloq hududlaridagi foydalanuvchilarning 68 foizi masofaviy bank xizmatlari moliyaviy
xizmatlarga kirish imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirganini qayd etdi.
##submission.citations##
1. Demirgüç-Kunt, A., Martínez Pería, M. S. (2018). Financial inclusion and the role of fintech. World Bank Research
Observer, 33(1), 1–27. https://doi.org/10.1093/wbro/lkx001
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 05.10.2020 yildagi “Raqamli Oʻzbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash
va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-6079-son Farmoni // https://lex.uz/ru/docs/-5030957
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 16.09.2025 yildagi “Respublikaning hudud, soha va tarmoqlarida raqamli
texnologiyalar joriy etilishini yanada jadallashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-286-son qaror // https://lex.uz/uz/
docs/-7730357
4. World Bank. (2022). The Global Findex Database 2021: Financial Inclusion, Digital Payments, and Resilience in the
Age of COVID-19. Washington, DC: World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1897-4
5. Anjan V. Thakor (USA, Washington University in St. Louis). (2020). Fintech and banking: What do we know? Journal
of Financial Intermediation, 41, 100833. https://doi.org/10.1016/j.jfi.2020.100833
6. John Frost (UK, Bank for International Settlements). (2020). The economic forces driving fintech adoption. BIS
Quarterly Review. https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt2003e.pdf
7. Ravi Sahay (India/USA, IMF), Martin Cihak (Czech Republic, IMF), Papa N’Diaye (Senegal/IMF), et al. (2020). The
promise of fintech: Financial inclusion in the post-COVID era. IMF Staff Discussion Note.
8. Prince K. Ozili (Nigeria, De Montfort University). (2020). Financial inclusion research around the world. International
Journal of Finance & Economics, 25(4), 1–22. https://doi.org/10.1002/ijfe.1800
9. Anjan W. A. Boot (Netherlands, University of Amsterdam), Philipp Hoffmann (Netherlands, University of Amsterdam),
Luc Laeven (Netherlands, University of Amsterdam), et al. (2021). Fintech and financial intermediation. Journal of
Financial Intermediation, 44, 100807. https://doi.org/10.1016/j.jfi.2020.100807
10. Stijn Claessens (Belgium, University of Amsterdam), John Frost (UK, BIS). (2023). How does fintech affect financial
stability? Journal of Financial Stability, 64, 101867. https://doi.org/10.1016/j.jfs.2023.101867
11. Asli Demirgüç-Kunt (Turkey/USA, World Bank), Maria Soledad Martinez Peria (USA, World Bank). (2020). Financial
inclusion and fintech. World Bank Research Observer, 35(1), 1–27. https://doi.org/10.1093/wbro/lkz004
12. World Bank. (2022). Global Findex Database 2021: Financial Inclusion, Digital Payments, and Resilience in the Age
of COVID-19. Washington, DC.
13. Zhao Chen (China, Fudan University), Jing Li (China, Tsinghua University), Yu Wu (China, Peking University). (2022).
Fintech and commercial banks’ performance. Journal of Banking & Finance, 133, 106238. https://doi.org/10.1016/j.
jbankfin.2021.106238
14. John Frost (UK, BIS), Leonardo Gambacorta (Italy, BIS). (2022). BigTech and the changing structure of financial
intermediation. Economic Policy, 37(111), 1–45. https://doi.org/10.1093/epolic/eiaa025
15. Haydarov, Rustamjonbek Shukurovich. (2025). O‘zbekiston sharoitida raqamli bank xizmatlarining iqtisodiy
samaradorligi va moliyaviy xizmatlar qamroviga ta’siri. Toshkent Moliya Instituti, O‘zbekiston.
16. Kulboyeva, Dilnoza Bahodirovna. (2025). Tijorat banklari va fintech integratsiyasi: Moliyaviy inklyuziya va xizmat
samaradorligi. Toshkent Iqtisodiyot Universiteti, O‘zbekiston.
17. Xodjimamedov, Akmal, & Umedov, Abdullo. (2024). Rivojlanayotgan mamlakatlarda digital moliyaviy texnologiyalarni
joriy etishning iqtisodiy samaradorligi. Toshkent Bankchilik Akademiyasi & Toshkent Iqtisodiyot Universiteti, O‘zbekiston.
18. Jalilov, Azizbek Rustamovich. (2023). FinTech loyihalari va moliyaviy inklyuziya: Raqamli bank xizmatlarining kichik
biznes va uy xo‘jaliklariga ta’siri. Toshkent Iqtisodiyot Universiteti, O‘zbekiston.
19. Xolikova, Nigina Oripovna. (2023). Bank xizmatlarida digital texnologiyalarni qo‘llash istiqbollari va foydalanuvchi
qulayligi. Toshkent Moliya Instituti, O‘zbekiston.
20. https://cbu.uz/uz/ - O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki sayti
##submission.downloads##
##submissions.published##
##submission.howToCite##
##issue.issue##
##section.section##
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by4.footer##