OROL BOʻYI MINTAQASIDA YASHIL IQTISODIYOT ASOSIDA AGROTURIZMNI RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARI (QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI MISOLIDA).
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21273279Keywords:
yashil iqtisodiyot; agroturizm; qurgʻoqchil mintaqalar; Orol dengizi; Qoraqalpogʻiston; barqaror rivojlanish; Oʻzbekiston; qishloq xoʻjaligini diversifikatsiyalashAbstract
Yashil iqtisodiyotga oʻtish — kam uglerodli, resurslarni tejaydigan va ijtimoiy qamrovli
rivojlanish modeli — ekologik tarangliklarga duch kelgan mintaqalar uchun markaziy ustuvor yoʻnalishga
aylandi. Orolboʻyi mintaqasi, xususan, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, XX asrning eng ogʻir antropogen ekologik
halokatlaridan biri oqibatida iqtisodiy tiklanish va chuqur ekologik degradatsiyani uygʻunlashtirish muammosini
yaqqol namoyon etadi. Ushbu maqolada agroturizm — qishloq xoʻjaligi va turizmni birlashtiruvchi faoliyat —
qurgʻoqchil va degradatsiyaga uchragan ushbu hududda yashil iqtisodiyot dvigateli sifatida qanday mexanizmlar
orqali rivojlanishi mumkinligi tahlil qilinadi. Milliy siyosat hujjatlari, Jahon turizm tashkiloti (UN Tourism), Jahon
iqtisodiy forumi va BMT Taraqqiyot dasturi hisobotlari, sharhlangan ilmiy adabiyotlar va ikkilamchi statistik
maʼlumotlarga tayangan holda sifat tahliliga asoslangan keys-stadi yondashuvi qoʻllanilgan. Tadqiqot natijalari
shuni koʻrsatadiki, mintaqa fermer xoʻjaliklari, iqlimga chidamli qishloq xoʻjaligi tajribalari, OVOP («Bir qishloq
— bir mahsulot») mahsulotlari, saksovul plantatsiyalari hamda boy qoraqalpoq merosi koʻrinishidagi oʻziga xos
resurslarga ega va kuchli siyosiy qoʻllab-quvvatlovdan — Oʻzbekistonning Yashil iqtisodiyotga oʻtish strategiyasi
(2019–2030-yillar) va 2021-yilda BMT tomonidan mintaqaning ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar hududi
deb eʼlon qilinishidan — bahramand boʻlmoqda. Biroq bu salohiyatni roʻyobga chiqarish rejalashtirish, yashil
moliya va mikrokredit, jamoa salohiyatini oshirish, infratuzilma, marketing va inklyuziv boshqaruvni qamrab
oluvchi muvofiqlashtirilgan mexanizmlarga bogʻliq. Maqolada ushbu mexanizmlarni ekologik, iqtisodiy va
ijtimoiy natijalar bilan bogʻlovchi yaxlit konseptual model taklif etiladi hamda asosiy toʻsiqlar — infratuzilma
yetishmovchiligi, malaka cheklovi, mavsumiylik va ekologik noziklik — muhokama qilinadi
References
1. United Nations Environment Programme, Towards a Green Economy: Pathways to Sustainable
Development and Poverty Eradication. Nairobi, Kenya: UNEP, 2011.
2. World Tourism Organization and United Nations Environment Programme, Tourism in the Green Economy
- Background Report. Madrid, Spain: UNWTO, 2012, doi: 10.18111/9789284414529.
3. World Economic Forum, Travel & Tourism Development Index 2024: Insight Report. Geneva, Switzerland:
World Economic Forum, 2024.
4. E. Togaymurodov, M. Roman, and P. Prus, ‹Opportunities and directions of development of agritourism:
Evidence from Samarkand region,› Sustainability, vol. 15, no. 2, art. 981, 2023, doi: 10.3390/su15020981.
5. O. Saidmamatov, U. Matyakubov, I. Rudenko, V. Filimonau, J. Day, and T. Luthe, ‹Employing ecotourism
opportunities for sustainability in the Aral Sea region: Prospects and challenges,› Sustainability, vol. 12,
no. 21, art. 9249, 2020, doi: 10.3390/su12219249.
6. S. Alikhanova and J. W. Bull, ‹Review of nature-based solutions in dryland ecosystems: The Aral Sea case
study,› Environmental Management, vol. 72, no. 3, pp. 457-472, 2023, doi: 10.1007/s00267-023-01822-z.
7. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktyabrdagi “2019 — 2030-yillar davrida Oʻzbekiston
Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi PP-4477-son qarori //
URL: https://lex.uz/docs/-4539502
8. United Nations General Assembly, Resolution ‹Declaring the Aral Sea region a zone of ecological
innovations and technologies,› 75th session, New York, NY, USA, 18 May 2021.
9. United Nations Development Programme, ‹Regional partnership on OVOP for sustainable development of
the Aral Sea region,› UNDP Uzbekistan, 2023. [Online]. Available: https://www.undp.org/uzbekistan/pressreleases/
regional-partnership-ovop-sustainable-development-aral-sea-region
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.