SOLIQ MAʻMURCHILIGINI RAQAMLASHTIRISH VA RIVOJLANTIRISH ORQALI YASHIRIN IQTISODIYOT KOʻLAMINI QISQARTIRISH YOʻLLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20159659Ключевые слова:
yashirin iqtisodiyot, soliq maʻmurchiligi, raqamli markirovka, onlayn nazorat-kassa texnikasi (ONKT), yakka tartibdagi tadbirkor (YATT), aylanmadan olinadigan soliq (AOS), qoʻshilgan qiymat soligʻi (QQS), ragʻbatlantirish choralari, masofaviy soliq tekshiruviАннотация
Ushbu maqolada Oʻzbekistonda yashirin iqtisodiyot koʻlamini qisqartirishga qaratilgan soliq maʻmurchiligini
takomillashtirish boʻyicha uchta oʻzaro bogʻliq ilmiy yangilik tahlil qilinadi. Birinchi yangilik majburiy raqamli markirovka
tizimini onlayn nazorat-kassa texnikasi (ONKT) bilan integratsiya qilish, Soliq qoʻmitasi tarkibida hududlararo inspeksiya
tashkil etish va masofaviy soliq tekshiruvini joriy etishni oʻz ichiga oladi. Ikkinchi yangilik yakka tartibdagi tadbirkorlar
(YATT) hamda oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar uchun yillik aylanmasi 1,0 mlrd soʻmgacha boʻlgan subyektlarga 1 foizlik
aylanmadan olinadigan soliq (AOS) stavkasini belgilash, shuningdek, raqamli platformalar orqali toʻlovlarni qabul qilishda
maxsus QR-kod mavjudligini majburiy talab sifatida joriy etishni қамраб олади. Uchinchi yangilik AOS toʻlovchilarining
qoʻshilgan qiymat soligʻi (QQS) tizimiga oʻtishini ragʻbatlantirish мақсадида бир йиллик foyda soligʻidan ozod etish,
jarimalardan muvaqqat ozod qilish hamda buxgalteriya xarajatlarini soliqdan chegirib tashlash kabi imtiyozlar majmuasini
joriy etishдан iborat. Empirik tahlil Soliq qoʻmitasining 2020–2026-yillar maʻlumotlari asosida amalga oshirilgan. Natijalar
shuni koʻrsatadiki, мазкур uchta yangilik Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli qarorlari asosida amaliyotga
joriy etilgan boʻlib, soliq bazasini kengaytirish, yashirin realizatsiyani qisqartirish va budjet tushumlarini oshirishда sezilarli
ijobiy taʼsir koʻrsatmoqda.
Библиографические ссылки
1. Aghion, P., Akcigit, U., Cage, J., & Kerr, W. R. (2016). Taxation, corruption, and growth. European Economic Review,
86, 24–51.
2. Alm, J., McClelland, G. H., & Schulze, W. D. (1992). Why do people pay taxes? Journal of Public Economics, 48,
21–48.
3. Dreher, A., & Schneider, F. (2010). Corruption and the shadow economy: An empirical analysis. Public Choice, 144(1–
2), 215–238.
4. Feige, E. L. (1979). How big is the irregular economy? Challenge, 22(5), 5–13.
5. Giyosov, A. A. (2024). Yashirin daromadlar ko‘lamini qisqartirishda soliq ma’murchiligining konseptual asoslarini
takomillashtirish. Toshkent: Dissertatsiya.
6. Lippert, O., & Walker, M. (1997). The Underground Economy: Global Evidence of Its Size and Impact. Vancouver: The
Fraser Institute.
7. Mazhar, U., & Meon, P. G. (2017). Taxing the unobservable: The impact of the shadow economy on inflation and
taxation. World Development, 90, 89–103.
8. Medina, L., & Schneider, F. (2018). Shadow economies around the world: What did we learn over the last 20 years?
IMF Working Paper, WP/18/17.
9. Monteiro, J., & Assunção, J. (2009). Outgoing the shadows: Estimating the impact of bureaucracy simplification and
tax cuts on formality and investment. Journal of Development Economics, 99(1), 105–115.
10. Niyazmetov, I. M. (2016). Soliq yukini optimallashtirish: nazariya, uslubiyat va amaliyot. Toshkent: Moliya.
11. Schneider, F., & Buehn, A. (2018). Shadow economy: Estimation methods, problems, results and open questions.
Open Economics, 1(1), 1–29.
12. Toshmatov, Sh. A. (2022). Iqtisodiyotni raqamlashtirishning “yashil iqtisodiyot” bilan uyg‘unligi. Davlat boshqaruvi
akademiyasi ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari, Toshkent.
13. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 23-maydagi “Majburiy raqamli markirovkalash tizimi samaradorligini
oshirishga qaratilgan qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” PQ-190-son qarori. https://lex.uz/docs/-7540338
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 12-avgustdagi “Yakka tartibdagi tadbirkorlar hamda o‘zini o‘zi band
qilgan shaxslar uchun qulay shart-sharoit yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PQ-247-son qarori. https://lex.uz/uz/
docs/-7681520
15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 19-avgustdagi “O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tadbirkorlar
bilan V ochiq muloqotida belgilangan vazifalarni amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PQ-138-son qarori. https://
lex.uz/uz/docs/-7696559
16. O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (2019). Toshkent
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 ЗЕЛЁНАЯ ЭКОНОМИКА И РАЗВИТИЕ
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.