SOLIQ MAʻMURCHILIGINI RAQAMLASHTIRISH VA RIVOJLANTIRISH ORQALI YASHIRIN IQTISODIYOT KOʻLAMINI QISQARTIRISH YOʻLLARI

Salimjon Mamatkulov

doi:10.5281/zenodo.20159659

SOLIQ MAʻMURCHILIGINI RAQAMLASHTIRISH VA RIVOJLANTIRISH ORQALI YASHIRIN IQTISODIYOT KOʻLAMINI QISQARTIRISH YOʻLLARI

##article.authors##

Mamatkulov Salimjon Raxmonkulovich

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20159659

##article.subject##:

yashirin iqtisodiyot, soliq maʻmurchiligi, raqamli markirovka, onlayn nazorat-kassa texnikasi (ONKT), yakka tartibdagi tadbirkor (YATT), aylanmadan olinadigan soliq (AOS), qoʻshilgan qiymat soligʻi (QQS), ragʻbatlantirish choralari, masofaviy soliq tekshiruvi

##article.abstract##

Ushbu maqolada Oʻzbekistonda yashirin iqtisodiyot koʻlamini qisqartirishga qaratilgan soliq maʻmurchiligini
takomillashtirish boʻyicha uchta oʻzaro bogʻliq ilmiy yangilik tahlil qilinadi. Birinchi yangilik majburiy raqamli markirovka
tizimini onlayn nazorat-kassa texnikasi (ONKT) bilan integratsiya qilish, Soliq qoʻmitasi tarkibida hududlararo inspeksiya
tashkil etish va masofaviy soliq tekshiruvini joriy etishni oʻz ichiga oladi. Ikkinchi yangilik yakka tartibdagi tadbirkorlar
(YATT) hamda oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar uchun yillik aylanmasi 1,0 mlrd soʻmgacha boʻlgan subyektlarga 1 foizlik
aylanmadan olinadigan soliq (AOS) stavkasini belgilash, shuningdek, raqamli platformalar orqali toʻlovlarni qabul qilishda
maxsus QR-kod mavjudligini majburiy talab sifatida joriy etishni қамраб олади. Uchinchi yangilik AOS toʻlovchilarining
qoʻshilgan qiymat soligʻi (QQS) tizimiga oʻtishini ragʻbatlantirish мақсадида бир йиллик foyda soligʻidan ozod etish,
jarimalardan muvaqqat ozod qilish hamda buxgalteriya xarajatlarini soliqdan chegirib tashlash kabi imtiyozlar majmuasini
joriy etishдан iborat. Empirik tahlil Soliq qoʻmitasining 2020–2026-yillar maʻlumotlari asosida amalga oshirilgan. Natijalar
shuni koʻrsatadiki, мазкур uchta yangilik Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli qarorlari asosida amaliyotga
joriy etilgan boʻlib, soliq bazasini kengaytirish, yashirin realizatsiyani qisqartirish va budjet tushumlarini oshirishда sezilarli
ijobiy taʼsir koʻrsatmoqda.

Биография автора

Mamatkulov Salimjon Raxmonkulovich

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti mustaqil izlanuvchisi

Библиографические ссылки

1. Aghion, P., Akcigit, U., Cage, J., & Kerr, W. R. (2016). Taxation, corruption, and growth. European Economic Review,

86, 24–51.

2. Alm, J., McClelland, G. H., & Schulze, W. D. (1992). Why do people pay taxes? Journal of Public Economics, 48,

21–48.

3. Dreher, A., & Schneider, F. (2010). Corruption and the shadow economy: An empirical analysis. Public Choice, 144(1–

2), 215–238.

4. Feige, E. L. (1979). How big is the irregular economy? Challenge, 22(5), 5–13.

5. Giyosov, A. A. (2024). Yashirin daromadlar ko‘lamini qisqartirishda soliq ma’murchiligining konseptual asoslarini

takomillashtirish. Toshkent: Dissertatsiya.

6. Lippert, O., & Walker, M. (1997). The Underground Economy: Global Evidence of Its Size and Impact. Vancouver: The

Fraser Institute.

7. Mazhar, U., & Meon, P. G. (2017). Taxing the unobservable: The impact of the shadow economy on inflation and

taxation. World Development, 90, 89–103.

8. Medina, L., & Schneider, F. (2018). Shadow economies around the world: What did we learn over the last 20 years?

IMF Working Paper, WP/18/17.

9. Monteiro, J., & Assunção, J. (2009). Outgoing the shadows: Estimating the impact of bureaucracy simplification and

tax cuts on formality and investment. Journal of Development Economics, 99(1), 105–115.

10. Niyazmetov, I. M. (2016). Soliq yukini optimallashtirish: nazariya, uslubiyat va amaliyot. Toshkent: Moliya.

11. Schneider, F., & Buehn, A. (2018). Shadow economy: Estimation methods, problems, results and open questions.

Open Economics, 1(1), 1–29.

12. Toshmatov, Sh. A. (2022). Iqtisodiyotni raqamlashtirishning “yashil iqtisodiyot” bilan uyg‘unligi. Davlat boshqaruvi

akademiyasi ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari, Toshkent.

13. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 23-maydagi “Majburiy raqamli markirovkalash tizimi samaradorligini

oshirishga qaratilgan qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” PQ-190-son qarori. https://lex.uz/docs/-7540338

14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 12-avgustdagi “Yakka tartibdagi tadbirkorlar hamda o‘zini o‘zi band

qilgan shaxslar uchun qulay shart-sharoit yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PQ-247-son qarori. https://lex.uz/uz/

docs/-7681520

15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 19-avgustdagi “O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tadbirkorlar

bilan V ochiq muloqotida belgilangan vazifalarni amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PQ-138-son qarori. https://

lex.uz/uz/docs/-7696559

16. O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (2019). Toshkent

SOLIQ MAʻMURCHILIGINI RAQAMLASHTIRISH VA RIVOJLANTIRISH ORQALI YASHIRIN IQTISODIYOT KOʻLAMINI QISQARTIRISH YOʻLLARI

SOLIQ MAʻMURCHILIGINI RAQAMLASHTIRISH VA RIVOJLANTIRISH ORQALI YASHIRIN IQTISODIYOT KOʻLAMINI QISQARTIRISH YOʻLLARI

##article.authors##

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:

##article.subject##:

##article.abstract##

Биография автора

Mamatkulov Salimjon Raxmonkulovich

Библиографические ссылки

Загрузки

##submissions.published##

Как цитировать

##issue.issue##

##section.section##

Лицензия