BUDJET TIZIMIDA JISMONIY SHAXSLARDAN UNDIRILADIGAN SOLIQ TUSHUMLARINI PROGNOZLASHTIRISHNING EKONOMETRIK YONDASHUVLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20258021Ключевые слова:
budjet tizimi, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i, soliq tushumlari, soliq prognozi, ekonometrik tahlil, OLS regressiya, Tax Effort Index, fiskal multiplikator, raqamlashtirish, mashinali ta’lim.Аннотация
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi budjet tizimida jismoniy shaxslardan undiriladigan soliq
tushumlarini prognoz qilishning nazariy va metodologik masalalari empirik asosda tahlil qilingan. 2020–2026-yillar
davomida jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i (JShDS) tushumlarining dinamikasi ekonometrik metodlar,
jumladan, OLS regressiya, Pirson korrelyatsiya tahlili va vaqt qatorlari tahlili yordamida o‘rganildi. Tadqiqot natijalariga
ko‘ra, JShDS tushumlari 2020-yildagi 15,1 trln so‘mdan 2026-yilda 52,0 trln so‘mga (CAGR = 22,9%) oshgan bo‘lsa-da,
uning YaIMga nisbatan ulushi (~2,6%) OECD davlatlari o‘rtacha ko‘rsatkichidan (8,4%) sezilarli darajada pastligi aniqlandi.
Ekonometrik model yuqori ishonchlilikni namoyon etdi: R² = 0,9976, korrelyatsiya koeffitsiyenti r = 0,984 (p < 0,001).
Shuningdek, 2026-yildan kuchga kirgan PQ–247-son qarori doirasidagi YaTT uchun 1 foizlik aylanma solig‘i hamda
Navoiy va Chirchiq shaharlarida joriy etilgan majburiy deklaratsiyalashtirish tajribasi soliq prognozlari aniqligini oshirish
imkonini berishi asoslandi.
Библиографические ссылки
1. Bird R.M., Slack E. International Handbook of Land and Property Taxation. – Cheltenham: Edward Elgar Publishing,
2004. – 320 p.
2. O‘zbekiston Respublikasining 2025-yil 25-dekabrdagi “2026-yil uchun O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti
to‘g‘risida”gi O‘RQ–1105-sonli Qonuni. https://lex.uz/uz/docs/-7949060
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 26-dekabrdagi PQ–388-sonli “2026-yil uchun O‘zbekiston
Respublikasining Davlat budjeti to‘g‘risidagi Qonuni ijrosini ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. https://lex.
uz/uz/docs/-7959569
4. Spot.uz. O‘zbekistonda soliq tushumlari 20% ga o‘sib, 102 trln so‘mdan oshdi. – 2025-yil 24-iyul.
5. Musgrave R.A. The Theory of Public Finance: A Study in Public Economy. – New York: McGraw-Hill, 1959. – 628 p.
6. Laffer A.B. “The Laffer Curve: Past, Present, and Future” // Backgrounder. The Heritage Foundation. – 2004. – No.
1765. – P. 1–18.
7. Slemrod J. “Cheating Ourselves: The Economics of Tax Evasion” // Journal of Economic Perspectives. – 2007. – Vol.
21, No. 1. – P. 25–48. DOI: 10.1257/jep.21.1.25
8. Keen M., Lockwood B. “The Value Added Tax: Its Causes and Consequences” // Journal of Development Economics.
– 2010. – Vol. 92, No. 2. – P. 138–151.
9. Bird R.M., Zolt E.M. “The Limited Role of the Personal Income Tax in Developing Countries” // Journal of Asian
Economics. – 2005. – Vol. 16, No. 6. – P. 928–946.
10. OECD. Revenue Statistics 2025: Disentangling Personal Income Tax Revenue in OECD Countries. – Paris: OECD
Publishing, 2025. – 372 p. DOI: 10.1787/9789264-rs-2025
11. International Monetary Fund. Republic of Uzbekistan: Selected Issues. IMF Country Report No. 25/183. – Washington,
D.C.: IMF, 2025. – 78 p.
12. Xudoyqulov S.K. Davlat budjeti daromadlarini prognozlashtirish: nazariya va amaliyot. – Toshkent: Iqtisod-moliya,
2024. – 296 b.
13. Niyazmetov I.M. Soliq siyosati va uning iqtisodiy o‘sishga ta’siri. 2-nashr. – Toshkent: Iqtisod-moliya, 2025. – 264 b.
14. Berkinov B. Mintaqaviy iqtisodiyot: nazariya va amaliyot. – Toshkent: Fan, 2024. – 312 b.
15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 12-avgustdagi PQ–247-sonli “Yakka tartibdagi tadbirkorlar va o‘zini
o‘zi band qilgan shaxslar uchun qulay sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori.
16. World Bank. Uzbekistan Economic Update: Toward a More Inclusive Recovery. – Washington, D.C.: World Bank
Group, 2025. – 96 p.
17. Blanchard O., Perotti R. “An Empirical Characterization of the Dynamic Effects of Changes in Government Spending
and Taxes on Output” // Quarterly Journal of Economics. – 2002. – Vol. 117, No. 4. – P. 1329–1368.
18. O‘zbekiston Respublikasining 2025-yil 25-dekabrdagi O‘RQ–1108-sonli “Soliq va budjet siyosatining 2026-yilga
mo‘ljallangan asosiy yo‘nalishlari qabul qilinganligi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun
hujjatlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi Qonuni. https://www.lex.uz/uz/docs/-7944527
19. “Budjet tizimiga jismoniy shaxslardan olinadigan soliq tushumlarini prognoz qilishni baholash modellari tahlili” // Yashil
iqtisodiyot va taraqqiyot jurnali. – 2024-yil 7-sentyabr. – № 9. – B. 958–963.
20. Khudoykulov S.K., Babaev Sh.B. “Directions for Improving the Process of Forecasting the Property Tax of Individuals”
// Web of Scientist: International Scientific Research Journal. – 2022. – Vol. 3, Issue 6. – ISSN 2776–0979.
21. Xudoyqulov S.K. “Soliqlarni prognoz qilishning zaruriy omillari va uning tamoyillari” // Xalqaro moliya va hisob ilmiy
elektron jurnali. – 2018-yil iyun. – № 3.
22. Babaev Sh.B. “Jismoniy shaxslardan olinadigan soliqlar bo‘yicha tushumlarni prognozlashtirishda soliq riskini
baholashni takomillashtirish” // Moliya va bank ishi elektron ilmiy jurnali. – Toshkent: BMA, 2020. – № 2.
23. Babayev Sh.B. “Perfection of Methodology of Forecasting of Tax Revenues from Physical Persons: Foreign Experience”
// Theoretical & Applied Science. – Philadelphia, USA, 2019. – № 04(72). – P. 526–531. – URL: http://t-science.org/
24. Babaev Sh. “Ways to Improve Forecasting of Property Tax Collected from Individuals” // JournalNX – A Multidisciplinary
Peer Reviewed Journal. – 2023-yil iyun. – Vol. 9, Issue 6. – ISSN 2581–4230.
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 ЗЕЛЁНАЯ ЭКОНОМИКА И РАЗВИТИЕ

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.