OLIY TA’LIM TASHKILOTLARIDA MAHSULOT (ISH, XIZMAT) ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI VA ULARNI SOTILISHI HISOBINING AMALDAGI HOLATI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21538025Ключевые слова:
oliy ta’lim tashkiloti, ishlab chiqarish-tijorat faoliyati, tannarx kalkulyatsiyasi, ustama xarajatlar, realizatsiya, daromadni tan olish, faoliyat segmentlari, rivojlantirish jamg‘armasi, moliyaviy mustaqillikАннотация
Maqolada oliy ta’lim tashkilotlarida mahsulot (ish, xizmat) ishlab chiqarish xarajatlari va ularning
sotilishi hisobining amaldagi holati Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
misolida tadqiq etilgan. Universitetning ishlab chiqarish-tijorat faoliyati uch guruhga (ilmiy-ishlab chiqarish,
o‘quv-xizmat va yordamchi ishlab chiqarish) tasniflangan. Xarajatlar hisobi va realizatsiya jarayonining schyotlar
korrespondensiyasi bo‘yicha empirik tahlil o‘tkazilib, amaldagi tizimda beshta jiddiy uslubiy muammo aniqlangan:
faoliyat turlari kesimida analitik hisobning yuritilmasligi; ustama xarajatlarni taqsimlashning ilmiy asoslanmagan
yondashuvlari; professor-o‘qituvchilar mehnat haqini ikki faoliyat yo‘nalishi o‘rtasida taqsimlashning ma’muriy
xarakteri; uzoq muddatli ilmiy-tadqiqot shartnomalari bo‘yicha daromadni tan olish momentining buzilganligi; avans
to‘lovlari va debitorlik qarzdorligi bo‘yicha analitik hisobning yetarli emasligi. Tadqiqot natijalari oliy ta’lim tashkilotlari
hisob tizimining «shakliy muvofiqlik – mazmuniy nomuvofiqlik» ziddiyatini ochib beradi hamda uni bartaraf etish
yo‘nalishlarini belgilaydi.
Библиографические ссылки
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 24-dekabrdagi “Davlat oliy ta’lim muassasalariga
moliyaviy mustaqillik berish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PQ-61-son qarori. https://lex.uz/uz/docs/-7386917
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 10-apreldagi “ Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar tizimini
takomillashtirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida” PF-58-son Farmoni.
3. O‘zbekiston Respublikasi Budjet kodeksi. 2013-yil 26-dekabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasining Budjet
kodeksini tasdiqlash toʻgʻrisida” O‘RQ-360-son Qonuni, 60-modda. – URL: https://lex.uz/docs/-2304138.
4. Horngren C.T., Datar S.M., Rajan M.V. Cost Accounting: A Managerial Emphasis. – 16th ed. – New York:
Pearson Education, 2021. – 976 p.
5. Kaplan R.S., Cooper R. Cost and Effect: Using Integrated Cost Systems to Drive Profitability and
Performance. – Boston: Harvard Business School Press, 1998. – 376 p.
6. Drury C. Management and Cost Accounting. – 11th ed. – London: Cengage Learning, 2020. – 848 p.
7. International Public Sector Accounting Standards Board (IPSASB). Handbook of International Public
Sector Accounting Pronouncements. – New York: IFAC, 2023.
8. OECD. Managing Government Compensation and Employment Reforms: A Review of Country
Experiences. – Paris: OECD Publishing, 2021. – 168 p.
9. World Bank. Higher Education Financing in Transition Economies: Policy Notes. – Washington, D.C.:
World Bank Group, 2022. – 64 p.
10. Ostonokulov A. Budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari mablag‘lari hisobi va hisoboti metodologiyasini
takomillashtirish: monografiya. – Toshkent: VNESHINVESTPROM, 2021. – 208 b.
11. Xodjayev A.S. Oliy ta’lim muassasalarining budjetdan tashqari mablag‘lari hisobi va ichki auditini
takomillashtirish: i.f.d. (DSc) diss. avtoref. – Toshkent: Bank-moliya akademiyasi, 2023. – 70 b.
12. Buzrukxonov S.M. Innovatsion iqtisodiyotga o‘tish sharoitida oliy ta’limni moliyalashtirishni takomillashtirish:
i.f.d. (DSc) diss. avtoref. – Toshkent: TDIU, 2022. – 74 b.
13. Abdujalilova D.A. Oliy ta’lim muassasalarida to‘lov-kontrakt shakli mablag‘lari bo‘yicha xarajatlar va ular
hisobining amaldagi holati // Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot. – 2023. – № 10. – B. 211–215.
14. Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universitetining rasmiy veb-sayti.
“Moliyaviy hisobot” va “Ochiq ma’lumotlar” bo‘limlari. – URL: https://tuit.uz.
15. O‘zbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (2-son BHS) “Yagona schyotlar rejasi”: O‘zbekiston
Respublikasi moliya vazirining 2018-yil 10-sentyabrdagi 125-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan. – URL:
16. Hood C. A Public Management for All Seasons? // Public Administration. – 1991. – Vol. 69, No. 1. – P.
3–19.
17. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 5-fevraldagi 54-son qarori bilan tasdiqlangan
“Mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni
shakllantirish tartibi to‘g‘risida”gi Nizom. – URL: https://lex.uz/docs/-264422.
18. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 21-maydagi 325-son qarori. – URL: https://lex.
uz/docs/-7535648.
19. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirining 2010-yil 22-dekabrdagi 2169-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan
“Budjet tashkilotlarida buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Yo‘riqnoma. – URL: https://lex.uz/docs/1714689.
20. Hansen D.R., Mowen M.M. Cost Management: Accounting and Control. – 6th ed. – South-Western:
Cengage Learning, 2017. – 832 p.
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 ЗЕЛЁНАЯ ЭКОНОМИКА И РАЗВИТИЕ
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.