OLIY TA’LIM TASHKILOTLARIDA MAHSULOT (ISH, XIZMAT) ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI VA ULARNI SOTILISHI HISOBINING AMALDAGI HOLATI
##semicolon##
https://doi.org/10.5281/zenodo.21538025##semicolon##
oliy ta’lim tashkiloti, ishlab chiqarish-tijorat faoliyati, tannarx kalkulyatsiyasi, ustama xarajatlar, realizatsiya, daromadni tan olish, faoliyat segmentlari, rivojlantirish jamg‘armasi, moliyaviy mustaqillik##article.abstract##
Maqolada oliy ta’lim tashkilotlarida mahsulot (ish, xizmat) ishlab chiqarish xarajatlari va ularning
sotilishi hisobining amaldagi holati Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
misolida tadqiq etilgan. Universitetning ishlab chiqarish-tijorat faoliyati uch guruhga (ilmiy-ishlab chiqarish,
o‘quv-xizmat va yordamchi ishlab chiqarish) tasniflangan. Xarajatlar hisobi va realizatsiya jarayonining schyotlar
korrespondensiyasi bo‘yicha empirik tahlil o‘tkazilib, amaldagi tizimda beshta jiddiy uslubiy muammo aniqlangan:
faoliyat turlari kesimida analitik hisobning yuritilmasligi; ustama xarajatlarni taqsimlashning ilmiy asoslanmagan
yondashuvlari; professor-o‘qituvchilar mehnat haqini ikki faoliyat yo‘nalishi o‘rtasida taqsimlashning ma’muriy
xarakteri; uzoq muddatli ilmiy-tadqiqot shartnomalari bo‘yicha daromadni tan olish momentining buzilganligi; avans
to‘lovlari va debitorlik qarzdorligi bo‘yicha analitik hisobning yetarli emasligi. Tadqiqot natijalari oliy ta’lim tashkilotlari
hisob tizimining «shakliy muvofiqlik – mazmuniy nomuvofiqlik» ziddiyatini ochib beradi hamda uni bartaraf etish
yo‘nalishlarini belgilaydi.
##submission.citations##
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 24-dekabrdagi “Davlat oliy ta’lim muassasalariga
moliyaviy mustaqillik berish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PQ-61-son qarori. https://lex.uz/uz/docs/-7386917
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 10-apreldagi “ Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar tizimini
takomillashtirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida” PF-58-son Farmoni.
3. O‘zbekiston Respublikasi Budjet kodeksi. 2013-yil 26-dekabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasining Budjet
kodeksini tasdiqlash toʻgʻrisida” O‘RQ-360-son Qonuni, 60-modda. – URL: https://lex.uz/docs/-2304138.
4. Horngren C.T., Datar S.M., Rajan M.V. Cost Accounting: A Managerial Emphasis. – 16th ed. – New York:
Pearson Education, 2021. – 976 p.
5. Kaplan R.S., Cooper R. Cost and Effect: Using Integrated Cost Systems to Drive Profitability and
Performance. – Boston: Harvard Business School Press, 1998. – 376 p.
6. Drury C. Management and Cost Accounting. – 11th ed. – London: Cengage Learning, 2020. – 848 p.
7. International Public Sector Accounting Standards Board (IPSASB). Handbook of International Public
Sector Accounting Pronouncements. – New York: IFAC, 2023.
8. OECD. Managing Government Compensation and Employment Reforms: A Review of Country
Experiences. – Paris: OECD Publishing, 2021. – 168 p.
9. World Bank. Higher Education Financing in Transition Economies: Policy Notes. – Washington, D.C.:
World Bank Group, 2022. – 64 p.
10. Ostonokulov A. Budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari mablag‘lari hisobi va hisoboti metodologiyasini
takomillashtirish: monografiya. – Toshkent: VNESHINVESTPROM, 2021. – 208 b.
11. Xodjayev A.S. Oliy ta’lim muassasalarining budjetdan tashqari mablag‘lari hisobi va ichki auditini
takomillashtirish: i.f.d. (DSc) diss. avtoref. – Toshkent: Bank-moliya akademiyasi, 2023. – 70 b.
12. Buzrukxonov S.M. Innovatsion iqtisodiyotga o‘tish sharoitida oliy ta’limni moliyalashtirishni takomillashtirish:
i.f.d. (DSc) diss. avtoref. – Toshkent: TDIU, 2022. – 74 b.
13. Abdujalilova D.A. Oliy ta’lim muassasalarida to‘lov-kontrakt shakli mablag‘lari bo‘yicha xarajatlar va ular
hisobining amaldagi holati // Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot. – 2023. – № 10. – B. 211–215.
14. Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universitetining rasmiy veb-sayti.
“Moliyaviy hisobot” va “Ochiq ma’lumotlar” bo‘limlari. – URL: https://tuit.uz.
15. O‘zbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (2-son BHS) “Yagona schyotlar rejasi”: O‘zbekiston
Respublikasi moliya vazirining 2018-yil 10-sentyabrdagi 125-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan. – URL:
16. Hood C. A Public Management for All Seasons? // Public Administration. – 1991. – Vol. 69, No. 1. – P.
3–19.
17. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 5-fevraldagi 54-son qarori bilan tasdiqlangan
“Mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni
shakllantirish tartibi to‘g‘risida”gi Nizom. – URL: https://lex.uz/docs/-264422.
18. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 21-maydagi 325-son qarori. – URL: https://lex.
uz/docs/-7535648.
19. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirining 2010-yil 22-dekabrdagi 2169-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan
“Budjet tashkilotlarida buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Yo‘riqnoma. – URL: https://lex.uz/docs/1714689.
20. Hansen D.R., Mowen M.M. Cost Management: Accounting and Control. – 6th ed. – South-Western:
Cengage Learning, 2017. – 832 p.
##submission.downloads##
##submissions.published##
##submission.howToCite##
##issue.issue##
##section.section##
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by4.footer##