BARQAROR RIVOJLANISH SHAROITIDA EKOLOGIK OMILLARNING BINOLAR YEMIRILISHIGA TA’SIRINI KOMPLEKS BAHOLASH VA ULARNI KAMAYTIRISH USULLARI (TOSHKENT SHAHRI MISOLIDA).

Shodiya Turabova; Aziza Kuldasheva

BARQAROR RIVOJLANISH SHAROITIDA EKOLOGIK OMILLARNING BINOLAR YEMIRILISHIGA TA’SIRINI KOMPLEKS BAHOLASH VA ULARNI KAMAYTIRISH USULLARI (TOSHKENT SHAHRI MISOLIDA).

##article.authors##

Shodiya Turabova
Aziza Kuldasheva

##semicolon##

ekologik omillar, binolarning yemirilishi, barqaror rivojlanish, Toshkent shahri, havo ifloslanishi, seysmik xavf, kompleks baholash, qurilish materiallari korroziyasi

##article.abstract##

Mazkur maqolada barqaror rivojlanish konsepsiyalari asosida Toshkent shahridagi turar joy va
jamoat binolarining yemirilishiga ta’sir etuvchi asosiy ekologik omillar baholanadi. Tadqiqotda havo ifloslanishi, iqlim
sharoitlari, seysmik faollik, gidrogeologik sharoitlar hamda antropogen bosimning bino konstruksiyalariga ta’siri
tahlil qilinadi. Shuningdek, korroziya, betonning karbonatlashuvi, muzlash–erish sikllari, tuzlarning kristallanishi
va fasadlarning ifloslanishi natijasida yuzaga keladigan yemirilish jarayonlari o‘rganilib, ularning kompleks ta’sirini
baholash uchun ekologik-texnik xavf indeksi hamda GIS asosidagi xaritalash yondashuvi taklif etiladi. Maqolada
binolarning ekologik barqarorligini oshirishga qaratilgan konstruktiv-texnik, monitoring, shaharsozlik va me’yoriyhuquqiy
yondashuvlar ham yoritilgan.

##submission.authorBiographies##

Shodiya Turabova

Markaziy Osiyo atrof-muhit va iqlim o‘zgarishini o‘rganish
universiteti (Green University) magistranti

Aziza Kuldasheva

Ilmiy rahbar:
Markaziy Osiyo atrof-muhit va iqlim o‘zgarishini o‘rganish
universiteti (Green University) professori, DSc.

##submission.citations##

1. Toshkent shahri doimiy aholisi sonining taqsimlanishi // O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi

(Toshstat.uz). – 2024.

2. Toshkent havosi iflos shaharlar reytingida 1-o‘ringa chiqdi // Daryo.uz. – 28.01.2025.

3. Toshkent havosining ifloslanishi // Vikipediya (uz.wikipedia.org).

4. Yangi O‘zbekiston barqaror rivojlanish va “yashil” taraqqiyot yo‘lida keng amaliy hamkorlik uchun ochiq //

President.uz. – 14.01.2025.

5. The Effect of Atmospheric Pollution on Building Materials in the Urban Environment // ResearchGate. –

2020.

6. A Conceptual Framework for Pollution-Resilient Aluminium Façades: Introducing the Pollution Degradation

Modifier (PDM) // Buildings (MDPI). – 2026. – Vol. 16. – № 4.

7. Sharma S., Dakshina Murthy N. R., Sumanth C. Effect of Air Pollution on Building Materials // Materials

Today: Proceedings. – 2023.

8. Air Pollutants and Their Degradation of a Historic Building in the Largest Metropolitan Area in Latin America

// Case Studies in Construction Materials. – 2021.

9. Iqlim va antropogen omillar uyg‘unligi. Ekologiya qo‘mitasi — Toshkent shahrida havo ifloslanishi sabablari

haqida // Gazeta.uz. – 24.11.2025.

10. O‘zbekistonda zilzila oqibatlarini baholovchi raqamli simulyatsion model ishlab chiqildi // Zamin.uz / Xabar.

uz. – 23.05.2024.

11. Toshkent viloyatidagi sanoat markazlari havo sifatini monitoring qilish tarmog‘i bilan qamrab olinadi //

Gazeta.uz. – 25.03.2026.

12. Toshkent iqlimi // Vikipediya (uz.wikipedia.org).

13. Iqlim o‘zgarishi O‘zbekistonda harorat ko‘tarilishi va kuchli qurg‘oqchilikka olib kelmoqda — UNEP Atlasi //

Gazeta.uz. – 26.11.2025.

14. Yanvarda rekord darajadagi issiq va keskin sovuq kunlar kuzatildi — O‘zgidromet // Gazeta.uz. –

05.02.2026.

15. Toshkent zilzilasi // Vikipediya (uz.wikipedia.org).

16. O‘zbekistonda seysmik xavfsizlik va zilzilaga tayyorgarlik ko‘rish ishlari kuchaytiriladi // Gazeta.uz. –

18.04.2024.

17. Korroziya jarayoni haqida ma’lumot // ChemInfo.uz.

18. Impact of Environmental Exposure Conditions on the Maintenance of Façades’ Claddings // Buildings

(MDPI). – 2021. – Vol. 11. – № 4.

19. O‘zbekistonning eng yaxshi yashil binolari // Constructive Voices. – 13.02.2024.

20. Qurilish materiallarining sifati va raqobatbardoshligi nazorati kuchaytiriladi // Norma.uz. – 03.12.2025.

BARQAROR RIVOJLANISH SHAROITIDA EKOLOGIK OMILLARNING BINOLAR YEMIRILISHIGA TA’SIRINI KOMPLEKS BAHOLASH VA ULARNI KAMAYTIRISH USULLARI (TOSHKENT SHAHRI MISOLIDA).