ONLAYN VA SKORING TIZIMLARI ORQALI BERILADIGAN TEZKOR KREDITLARNI SUGʻURTALASHDAGI YANGI TENDENSIYALAR

Ruslan Yusupov

ONLAYN VA SKORING TIZIMLARI ORQALI BERILADIGAN TEZKOR KREDITLARNI SUGʻURTALASHDAGI YANGI TENDENSIYALAR

##article.authors##

Ruslan Yusupov

##semicolon##

anderrayting, kredit riski, kredit reytingi, raqamli kreditlash, riskga mos narxlash, toʻlovga qobiliyatsizlik.

##article.abstract##

Maqsad — onlayn va skoring tizimlari orqali beriladigan tezkor kreditlar bozorida sugʻurta
qamrovining shakllanish xususiyatlarini empirik jihatdan aniqlash hamda riskga mos narxlashga taʼsir etuvchi
omillarni baholashdir. Metodlar — 2020–2025-yillardagi panel kuzatuvlar asosida tavsifiy statistika, korrelyatsiya
matritsasi, panel regressiya va GLM baholash usullari qoʻllanildi. Modelning tushuntirish qobiliyati R² = 0,37 ni
tashkil etdi. Natijalar — onlayn kreditlash faolligi yuqori boʻlgan segmentlarda sugʻurta qamrovi kredit riski
bilan bir yoʻnalishda oʻzgargani aniqlandi. Skoring tizimlarining takomillashuvi riskga mos narxlashning statistik
ahamiyatini p<0,05 va p<0,01 darajalarida tasdiqladi, ayrim bogʻliqliklar esa p<0,001 darajasiga yetdi. Panel
kuzatuvlari sugʻurtalash dizayni tezkor kredit portfeli barqarorligi bilan bevosita bogʻliqligini, tavsifiy statistikada
kuzatilgan farqlar esa skoring intizomi yuqori boʻlgan guruhlarda yanada yaqqol namoyon boʻlishini koʻrsatdi.
Xulosa — tezkor kreditlarni sugʻurtalash faqat himoya vositasi sifatida emas, balki kredit riskini baholash va
riskga mos narxlashning integratsiyalashgan elementi sifatida rivojlanmoqda. Ilmiy hissa 2020–2025-yillardagi
kuzatuvlar asosida sugʻurtalash, skoring va onlayn kreditlash oʻrtasidagi amaliy bogʻliqlikni miqdoriy dalillar
yordamida yagona tizimda asoslab berilganidadir.

##submission.authorBiography##

Ruslan Yusupov

Innovatsion texnologiyalar universiteti,
Moliya va iqtisodiyot kafedrasi assistenti

##submission.citations##

1. Cornelli G., Frost J., Gambacorta L., Rau R., Wardrop R., Ziegler T. Fintech and Big Tech Credit: A New

Database // BIS Working Papers. — 2021. — № 887. — P. 1–34. DOI: https://doi.org/10.2139/ssrn.3797750

2. Berg T., Burg V., Gombović A., Puri M. On the Rise of FinTechs: Credit Scoring Using Digital Footprints //

Review of Financial Studies. — 2020. — Vol. 33. — № 7. — P. 2845–2897. DOI: https://doi.org/10.1093/

rfs/hhz099

3. Karimova D., Sattorova M. Raqamli bank xizmatlarida kredit sugʻurtasi mexanizmlarini takomillashtirish //

Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot. — 2024. — № 2. — B. 54–61.

4. Jagtiani J., Lemieux C. The Roles of Alternative Data and Machine Learning in Fintech Lending: Evidence

from the LendingClub Consumer Platform // Financial Management. — 2019. — Vol. 48. — № 4. — P.

1009–1029. DOI: https://doi.org/10.1111/fima.12295

5. Bazarbaev A., Mamatkulov B. Raqamli kreditlash sharoitida kredit risklarini baholashning skoring usullari

// Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar. — 2023. — № 4. — B. 112–119.

6. Кузнецова Е. И., Петрова Н. В. Цифровое кредитование и страхование кредитных рисков в

банковском секторе // Финансы и кредит. — 2022. — Т. 28. — № 9. — С. 1987–2004.

7. Сидорова М. А., Орлова Е. В. Скоринговые технологии в онлайн-кредитовании: влияние

альтернативных данных // Журнал экономической теории. — 2023. — Т. 20. — № 2. — С. 145–162.

8. Brown M., Guin B. The Channels of Credit Scoring // Journal of Banking & Finance. — 2016. — Vol. 68. —

P. 89–102. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2016.03.005

9. Zhang Y., Li X., Wang J. Credit Scoring with Alternative Data in Online Lending Platforms // Journal of

Financial Data Science. — 2021. — Vol. 3. — № 2. — P. 45–62. DOI: https://doi.org/10.3905/jfds.2021.1.123

10. Xolmatov S., Qodirova N. Onlayn kreditlash tizimlarida mijozlarning toʻlov qobiliyatini baholash // Iqtisodiy

taraqqiyot va tahlil. — 2022. — № 3. — B. 88–95.

11. Ivanov V. V., Smirnov A. A. Скоринговые модели в розничном кредитовании: современные подходы и

риски // Вестник Санкт-Петербургского университета. Экономика. — 2021. — Т. 37. — № 4. — С.

512–531.

12. Toshpulatov D. A. Tijorat bankining kredit risklarini boshqarish mexanizmlari // Central Asian Journal

of Academic Research. — 2025. — № 6. — B. 126–137. DOI: https://doi.org/10.71337/inlibrary.

uz.cajar.126902

13. Markowitz H. Portfolio Selection // The Journal of Finance. — 1952. — Vol. 7. — № 1. — P. 77–91. DOI:

https://doi.org/10.2307/2975974

14. Sharpe W. F. Capital Asset Prices: A Theory of Market Equilibrium Under Conditions of Risk // The Journal

of Finance. — 1964. — Vol. 19. — № 3. — P. 425–442. DOI: https://doi.org/10.2307/2977928

15. Altman E. I. Financial Ratios, Discriminant Analysis and the Prediction of Corporate Bankruptcy // The

Journal of Finance. — 1968. — Vol. 23. — № 4. — P. 589–609. DOI: https://doi.org/10.2307/2978933

ONLAYN VA SKORING TIZIMLARI ORQALI BERILADIGAN TEZKOR KREDITLARNI SUGʻURTALASHDAGI YANGI TENDENSIYALAR