AGRAR SEKTORDA TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI SAMARADORLIGIGA HUDUDIY OPTIMALLASHTIRISH YONDASHUVI

AGRAR SEKTORDA TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI SAMARADORLIGIGA HUDUDIY OPTIMALLASHTIRISH YONDASHUVI

##article.authors##

  • Alisher Qurbonov

##semicolon##

https://doi.org/10.5281/zenodo.21714635

##semicolon##

agrotadbirkorlik, samaradorlik muvozanati, integral indeks, resurs cheklovi, marjinal samaradorlik, hududiy optimallashtirish, hududiy rivojlanish.

##article.abstract##

Maqolada hududlarda agrotadbirkorlik samaradorligini baholash va uning muvozanat
holatini aniqlash bo‘yicha integral metodik yondashuv taklif etiladi. Tadqiqotda “samaradorlik muvozanati”
tushunchasi iqtisodiy natija, resurs qaytimi, ijtimoiy ta’sir, innovatsion faollik, bozorga chiqish imkoniyati va
ekologik barqarorlik o‘rtasidagi optimal nisbat sifatida izohlanadi. Metodika normallashtirilgan indikatorlar,
vaznlangan integral indeks, maqsadli me’yorlardan og‘ish masofasi va resurs cheklovlari sharoitida marjinal
samaradorliklarni tenglashtirish qoidalariga asoslanadi. Natijalar qismida indekslar tizimi, hisoblash algoritmi,
hududiy klasterlar kesimida talqin qilish usuli hamda Qashqadaryo viloyati misolida qo‘llash mumkin bo‘lgan
amaliy sxema keltirilgan. Taklif etilayotgan yondashuv agrotadbirkorlikni faqat yalpi mahsulot o‘sishi bilan emas,
balki qo‘shilgan qiymat, ozuqa hamda yer-suv resurslaridan foydalanish, qayta ishlash, bandlik, innovatsiya
qaytimi va ekologik cheklovlarni hisobga olgan holda baholash imkonini beradi

##submission.authorBiography##

Alisher Qurbonov

Iqtisodiyot va pedagogika universiteti
Iqtisodiyot kafedrasi professori


##submission.citations##

1. Marshall, A. Principles of Economics: An Introductory Volume / A. Marshall. – 8th ed. – London : Macmillan

and Co., 1920. – 871 p.

2. Pareto, V. Manuale di economia politica con una introduzione alla scienza sociale / V. Pareto. – Milano :

Società Editrice Libraria, 1906. – 579 p.

3. Farrell, M. J. The Measurement of Productive Efficiency / M. J. Farrell // Journal of the Royal Statistical

Society. Series A (General). – 1957. – Vol. 120, No. 3. – P. 253–281. – DOI: 10.2307/2343100.

4. Coase, R. H. The Nature of the Firm / R. H. Coase // Economica. – 1937. – Vol. 4, No. 16. – P. 386–405.

– DOI: 10.1111/j.1468-0335.1937.tb00002.x.

5. FAO. World Food and Agriculture: Statistical Yearbook 2024 [Elektron resurs]. – Rome : Food and

Agriculture Organization of the United Nations, 2024. – URL: https://doi.org/10.4060/cd2971en (murojaat

sanasi: 29.07.2026).

6. FAO. The State of Food and Agriculture 2025: Addressing Land Degradation across Landholding Scales

[Elektron resurs]. – Rome : Food and Agriculture Organization of the United Nations, 2025. – URL: https://

doi.org/10.4060/cd7067en (murojaat sanasi: 29.07.2026).

7. Henderson, B. Integrated Approaches for Agricultural Sustainability and Productivity Assessments / B.

Henderson, J. Lankoski // OECD Food, Agriculture and Fisheries Papers. – Paris : OECD Publishing,

2023. – No. 204. – 39 p. – DOI: 10.1787/60cfa586-en.

8. World Bank. Agriculture, Forestry, and Fishing, Value Added (% of GDP) – Uzbekistan: World Development

Indicators. Indicator code: NV.AGR.TOTL.ZS [Elektron resurs]. – URL: https://data.worldbank.org/

indicator/NV.AGR.TOTL.ZS?locations=UZ (murojaat sanasi: 29.07.2026).

9. World Bank. Agriculture, Forestry, and Fishing, Value Added per Worker; Employment in Agriculture –

Uzbekistan: World Development Indicators. Indicator codes: NV.AGR.EMPL.KD; SL.AGR.EMPL.ZS

[Elektron resurs]. – URL: https://data.worldbank.org/indicator/NV.AGR.EMPL.KD?locations=UZ; https://

data.worldbank.org/indicator/SL.AGR.EMPL.ZS?locations=UZ (murojaat sanasi: 29.07.2026).

10. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasida yalpi ichki mahsulotni

ishlab chiqarish: 2024-yil bo‘yicha dastlabki ma’lumotlar [Elektron resurs]. – Toshkent, 2025. – URL:

https://stat.uz/uz/press-relizlar/50245-2024-yil (murojaat sanasi: 29.07.2026).

11. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasining qishloq, o‘rmon va

baliqchilik xo‘jaligi: 2024-yil yanvar–dekabr [Elektron resurs]. – Toshkent, 2025. – URL: https://stat.uz/uz/

press-relizlar/50245-2024-yil (murojaat sanasi: 29.07.2026).

12. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasining qishloq, o‘rmon va

baliqchilik xo‘jaligi: 2024-yil yanvar–dekabr [Elektron resurs]. – Toshkent, 2025. – URL: https://stat.uz/uz/

press-relizlar/50245-2024-yil (murojaat sanasi: 29.07.2026).

13. https://stat.uz/uz/press-relizlar/50245-2024-yil (murojaat sanasi: 29.07.2026).

14. World Bank. Uzbekistan: Agri-Food Job Diagnostic [Elektron resurs]. – Washington, DC :

World Bank, 2020. – URL: https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/

documentdetail/249531601269906462/uzbekistan-agri-food-job-diagnostic (murojaat sanasi: 29.07.2026).

15. FAO; WMO. Extreme Heat and Agriculture: FAO–WMO Joint Report [Elektron resurs]. – Rome; Geneva

: Food and Agriculture Organization of the United Nations; World Meteorological Organization, 2026. –

URL: https://doi.org/10.4060/cd9394en (murojaat sanasi: 29.07.2026).

16. Porter, M. E. Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance / M. E. Porter. – New

York : Free Press, 1985. – 557 p.

17. Coelli, T. J. An Introduction to Efficiency and Productivity Analysis / T. J. Coelli, D. S. P. Rao, C. J. O’Donnell,

G. E. Battese. – 2nd ed. – New York : Springer, 2005. – 349 p. – DOI: 10.1007/b136381.

##submission.downloads##

##submissions.published##

2026-07-01
Loading...